Jeuk, branderigheid, droogheid, irritatie of pijn tijdens seks worden al snel gekoppeld aan een vaginale infectie. Toch is dat niet altijd de oorzaak. De vagina en vulva kunnen ook reageren op hormonale veranderingen, wrijving, verzorgingsproducten, huidproblemen of veranderingen in het vaginale microbioom.
Dat onderscheid is belangrijk. Wie bij iedere klacht automatisch een antischimmelmiddel of ander middel tegen een infectie gebruikt, kan de werkelijke oorzaak missen. Zeker rond de overgang verandert de kwetsbaarheid van het vaginale weefsel, waardoor klachten kunnen ontstaan zonder dat er sprake is van een klassieke infectie.
De vagina is geen afgesloten systeem
De vagina heeft een eigen ecosysteem waarin bacteriën, slijmvlies, hormonen en zuurgraad voortdurend met elkaar samenwerken. Lactobacillen behoren tot de belangrijkste bacteriën in een gezonde vaginale omgeving. Zij helpen mee om een zure omgeving te behouden die de groei van bepaalde ziekteverwekkers remt.
Dat ecosysteem is niet volledig constant. Menstruatie, sperma, antibiotica, hormonale veranderingen en vaginale producten kunnen de omstandigheden tijdelijk veranderen.
Een verandering betekent bovendien niet automatisch dat er een infectie is. Soms is het weefsel simpelweg geïrriteerd of gevoeliger geworden.
1. Irritatie door producten komt vaker voor dan gedacht
De huid van de vulva – het uitwendige deel van de geslachtsorganen – is gevoelig. Parfum, zeep, wasmiddel, wasverzachter, inlegkruisjes, bepaalde glijmiddelen, badproducten en sommige synthetische materialen kunnen irritatie veroorzaken. Ook producten die speciaal voor intieme verzorging worden verkocht, zijn niet per definitie noodzakelijk of geschikt voor iedere vrouw.
Een herkenbaar voorbeeld: iemand krijgt na het douchen een branderig gevoel en denkt aan een schimmelinfectie. Ze gebruikt vervolgens een middel tegen schimmel, maar de klachten blijven terugkomen. Als ondertussen dagelijks een geparfumeerde wasgel wordt gebruikt, blijft de mogelijke prikkel aanwezig.
In zo’n situatie kan juist minder verzorging helpen.
De vulva heeft meestal geen uitgebreide reinigingsroutine nodig. Lauw water en een milde, ongeparfumeerde aanpak zijn vaak voldoende. Vaginale douches zijn af te raden, omdat ze de natuurlijke omgeving kunnen verstoren.
2. Hormonen veranderen het vaginale weefsel
Rond de perimenopauze en na de menopauze kan de daling van oestrogeen invloed hebben op de vulva, vagina en urinewegen. Het slijmvlies kan dunner, droger en minder elastisch worden. Daardoor kunnen droogheid, jeuk, branderigheid en pijn bij penetratie ontstaan – ook zonder infectie.
Dit wordt tegenwoordig vaak aangeduid als genitourinary syndroom van de menopauze (GSM). De klachten kunnen bovendien verder gaan dan alleen vaginale droogheid. Ook branderig plassen, vaker aandrang hebben of pijn tijdens seks kunnen ermee samenhangen.
Een vrouw kan daardoor bijvoorbeeld denken dat ze steeds een urineweginfectie of vaginale infectie heeft, terwijl hormonale veranderingen een belangrijke rol spelen.
Dat betekent niet dat iedere vaginale klacht tijdens de overgang door oestrogeendaling komt. Het betekent wel dat deze mogelijkheid serieus moet worden meegenomen.
3. Wrijving kan klachten versterken
Een droog of kwetsbaar slijmvlies reageert anders op wrijving. Seksuele activiteit, strak ondergoed, langdurig fietsen of intensief sporten kunnen bij sommige vrouwen extra irritatie geven.
Ook hier ontstaat gemakkelijk een vicieuze cirkel. Droogheid kan leiden tot meer wrijving, wrijving kan irritatie veroorzaken en irritatie kan vervolgens seks pijnlijk maken. Wanneer seks daardoor minder prettig wordt, kan spanning in de bekkenbodem toenemen, wat de klachten verder kan versterken.
Een glijmiddel kan bij droogheid en seksuele activiteit helpen om wrijving te verminderen. Bij aanhoudende klachten is het echter verstandiger om niet alleen het symptoom te bestrijden, maar ook de onderliggende oorzaak te laten beoordelen.
4. Niet iedere pijn heeft een zichtbare oorzaak
Sommige vrouwen hebben langdurige branderigheid, steken of pijn aan de vulva terwijl infecties en andere duidelijke oorzaken zijn uitgesloten. Een mogelijke diagnose is dan vulvodynie.
Volgens het American College of Obstetricians and Gynecologists gaat het hierbij om vulvaire pijn die ten minste drie maanden bestaat en niet wordt verklaard door bijvoorbeeld een infectie, huidziekte of andere aantoonbare aandoening. Mogelijke factoren zijn onder meer veranderingen in de zenuw gevoeligheid, ontsteking en problemen van de bekkenbodem.
Dat maakt de klacht niet minder echt. Integendeel: het ontbreken van een infectie betekent niet dat er “niets aan de hand” is.
5. Ook huidproblemen kunnen op een infectie lijken
Jeuk en irritatie kunnen afkomstig zijn van de huid rond de vulva. Aandoeningen zoals lichen sclerosus, lichen planus, eczeem of andere vormen van dermatitis kunnen klachten veroorzaken die sterk lijken op een vaginale infectie.
Dat is een belangrijke reden om terugkerende klachten niet eindeloos zelf te behandelen.
Wat kun je zelf doen?
Bij milde irritatie kun je eerst kijken welke prikkels mogelijk een rol spelen:
- stop tijdelijk met geparfumeerde intieme producten;
- gebruik geen vaginale douche;
- kies ademende kleding en vermijd langdurige wrijving;
- let op producten die rechtstreeks contact maken met de vulva;
- gebruik bij droogheid tijdens seks voldoende glijmiddel;
- noteer wanneer klachten ontstaan en wat eraan voorafging.
Maar zelfzorg is geen vervanging voor onderzoek wanneer klachten blijven bestaan.
Wanneer is onderzoek verstandig?
Laat terugkerende, nieuwe of onverklaarde klachten beoordelen door een huisarts of andere bevoegde zorgprofessional. Dat geldt zeker bij aanhoudende pijn, bloedverlies buiten de menstruatie, wondjes, blaasjes, een opvallende verandering van de huid, sterk afwijkende afscheiding of klachten die na behandeling steeds terugkomen.
Een onderzoek kan helpen onderscheid te maken tussen bijvoorbeeld een infectie, irritatie, hormonale veranderingen, een huidprobleem of een andere oorzaak. Bij vaginale klachten kan onderzoek van het vaginale vocht onderdeel zijn van de beoordeling.
Voor vrouwen rond en na de menopauze is het bovendien zinvol om vaginale droogheid, pijn bij seks of urinewegklachten expliciet te benoemen. GSM is behandelbaar en er bestaan verschillende opties, afhankelijk van de oorzaak en persoonlijke situatie.
Niet elke klacht vraagt om een middel tegen een infectie
Het belangrijkste inzicht is misschien wel dat een vagina niet alleen kan reageren op bacteriën of schimmels. Ook hormonen, huid, wrijving, verzorgingsproducten, zenuwen en het lokale ecosysteem spelen een rol.
Een negatieve infectie test betekent daarom niet dat een klacht ingebeeld is. Het betekent dat er verder moet worden gekeken.
Juist daar begint goede vaginale gezondheid: niet ieder ongemak bestrijden, maar eerst begrijpen waarom het lichaam reageert.
Intieme verzorging voor vrouwen
Ontdek verfijnde dameshygiëne van topkwaliteit bij De Online Drogist. Vandaag besteld vóór 21.30, morgen discreet bij je thuisbezorgd.
