Tijdens de overgang verandert niet alleen de menstruatiecyclus. Ook het vaginale weefsel, de zuurgraad en de natuurlijke bescherming van de vagina reageren op de daling van oestrogeen. Veel vrouwen merken pas later dat klachten zoals droogheid, irritatie of vaker terugkerende urineweginfecties niet “gewoon ouder worden” zijn, maar biologische veranderingen die bij de overgang kunnen horen.
Deze veranderingen vallen onder het genito urinair syndroom van de menopauze (GSM): een verzamelnaam voor klachten aan de vagina, vulva en urinewegen die ontstaan door lagere oestrogeenspiegels. Volgens onderzoek, waaronder een overzichtsartikel van Portman en Gass (2014), krijgt een groot deel van de vrouwen na de menopauze hiermee te maken, maar worden klachten nog vaak niet besproken.
Oestrogeen speelt een grotere rol dan alleen de menstruatie
Oestrogeen is bekend als het hormoon dat de menstruatiecyclus beïnvloedt, maar het heeft ook een belangrijke functie in de vaginale gezondheid. Het hormoon stimuleert onder andere de doorbloeding van het vaginale slijmvlies, houdt het weefsel soepel en ondersteunt de aanmaak van glycogeen – een voedingsstof voor bepaalde beschermende bacteriën.
Wanneer de oestrogeenspiegel tijdens de overgang daalt, kunnen verschillende processen veranderen:
- het vaginale slijmvlies wordt dunner en kwetsbaarder;
- de natuurlijke vochtproductie neemt af;
- de vaginale pH wordt minder zuur;
- het aantal lactobacillen (melkzuurbacteriën) kan verminderen.
Die veranderingen beïnvloeden de natuurlijke barrière tegen irritatie en ongewenste bacteriën.
Verandering van het vaginale microbioom
De vagina heeft een eigen ecosysteem waarin bacteriën, slijmvliescellen en de zuurgraad voortdurend samenwerken. Een gezonde vaginale omgeving wordt vaak gedomineerd door lactobacillen. Deze bacteriën produceren melkzuur, waardoor de pH laag blijft en schadelijke micro-organismen minder kans krijgen.
Door de afname van oestrogeen kan dit evenwicht verschuiven. De hoeveelheid lactobacillen neemt bij veel vrouwen af, waardoor de bescherming minder sterk kan worden.
Dat betekent niet dat iedere verandering automatisch een infectie veroorzaakt. Het lichaam is geen vast systeem met één ideale waarde. Wel kan een veranderde balans verklaren waarom sommige vrouwen in de overgang gevoeliger worden voor:
- vaginale irritatie;
- een branderig gevoel;
- veranderingen in afscheiding;
- terugkerende urineweginfecties.
Vaginale droogheid is meer dan een ongemakkelijk gevoel
Een veelgehoorde klacht tijdens en na de overgang is vaginale droogheid. Dit ontstaat doordat het slijmvlies minder vocht vasthoudt en minder elastisch wordt.
De gevolgen kunnen verder gaan dan alleen ongemak:
- vrijen kan pijnlijker worden;
- kleine beschadigingen van het slijmvlies kunnen sneller ontstaan;
- sommige vrouwen vermijden intimiteit uit angst voor pijn;
- irritatie kan langer aanhouden.
Een voorbeeld: een vrouw van 52 merkt dat seks na jaren zonder problemen ineens gevoelig of pijnlijk wordt. Ze denkt eerst dat het “tussen haar oren zit” of dat haar relatie verandert. In werkelijkheid kan een lichamelijke verandering in het vaginale weefsel de belangrijkste oorzaak zijn.
Openheid hierover helpt, omdat pijn bij seks geen klacht is die simpelweg geaccepteerd hoeft te worden.
Ook de urinewegen kunnen veranderen
De vagina en urinewegen reageren op dezelfde hormonale omgeving. Het slijmvlies rond de urinebuis kan eveneens dunner en gevoeliger worden wanneer oestrogeen daalt.
Daardoor kunnen klachten ontstaan zoals:
- vaker moeten plassen;
- een gevoelige of geïrriteerde blaas;
- een grotere vatbaarheid voor urineweginfecties.
Een vrouw die jarenlang nooit blaasproblemen had, kan bijvoorbeeld merken dat ze na de overgang meerdere keren per jaar een urineweginfectie krijgt. Dat betekent niet automatisch dat haar hygiëne tekortschiet. De verandering zit vaak in de beschermende eigenschappen van het slijmvlies.
Wat kun je zelf doen voor je vaginale gezondheid?
Er bestaat geen universele aanpak die voor iedere vrouw werkt. De juiste keuze hangt af van de klachten, de ernst en persoonlijke gezondheidssituatie. Wel kunnen verschillende maatregelen worden ingezet.
Kies voor een milde verzorging
De vagina reinigt zichzelf. Overmatig wassen, vaginale douches of sterk geparfumeerde producten kunnen het natuurlijke evenwicht juist verstoren.
Praktisch:
- was de vulva met lauw water of een milde ongeparfumeerde reiniger;
- vermijd agressieve intieme producten;
- draag ademend ondergoed als je gevoelig bent voor irritatie.
Gebruik glijmiddelen of vaginale moisturizers wanneer nodig
Bij droogheid kunnen glijmiddelen tijdens seks helpen om wrijving te verminderen. Vaginale moisturizers zijn bedoeld voor langdurige hydratatie van het slijmvlies en worden meestal anders gebruikt dan glijmiddelen.
Let op ingrediënten: sommige vrouwen reageren gevoelig op parfum, bepaalde conserveermiddelen of osmolaliteit van producten.
Bespreek lokale oestrogeenbehandeling
Wanneer klachten zoals droogheid, pijn bij vrijen of terugkerende urineweginfecties blijven bestaan, kan lokale oestrogeenbehandeling een optie zijn. Hierbij wordt een lage dosis oestrogeen lokaal toegepast in bijvoorbeeld een crème, tablet of ring.
Onderzoek laat zien dat lokale oestrogeenbehandeling bij veel vrouwen effectief kan zijn bij klachten van GSM. Of het geschikt is, hangt af van de medische achtergrond en bespreek je met een arts of gynaecoloog.
Blijf letten op signalen van je lichaam
Niet iedere verandering hoort automatisch bij de overgang. Laat klachten beoordelen bij:
- bloedverlies na de overgang;
- onverklaarde pijn;
- sterk veranderde afscheiding;
- aanhoudende jeuk of irritatie;
- terugkerende urineweginfecties.
Vaginale gezondheid verdient aandacht in elke levensfase
De overgang verandert de vaginale omgeving op een vergelijkbare manier als andere hormonale veranderingen in het lichaam: het systeem past zich aan. Dat betekent niet dat klachten genegeerd moeten worden of dat ongemak erbij hoort.
Wie begrijpt wat er biologisch verandert, kan gerichter kiezen voor passende zorg. Vaginale gezondheid gaat niet alleen over klachten voorkomen, maar ook over comfort, seksualiteit, zelfvertrouwen en kwaliteit van leven.
Intieme verzorging voor vrouwen
Ontdek verfijnde dameshygiëne van topkwaliteit bij De Online Drogist. Vandaag besteld vóór 21.30, morgen discreet bij je thuisbezorgd.
