Plastic deeltjes zijn inmiddels zo wijdverspreid dat onderzoekers ze op steeds onverwachte plekken in het menselijk lichaam aantreffen. In 2025 kwam daar een opvallende ontdekking bij: wetenschappers vonden microplastics in vloeistoffen die rechtstreeks betrokken zijn bij de menselijke voortplanting.
Dat betekent niet dat plastic in je lichaam automatisch leidt tot vruchtbaarheidsproblemen. Daarvoor is het onderzoek nog te jong. Wel roept de ontdekking belangrijke vragen op over de invloed van onze dagelijkse blootstelling aan plastic op eicellen, zaadcellen en de omgeving waarin deze zich ontwikkelen.
Microplastics komen steeds dichter bij de voortplanting
Microplastics zijn kleine kunststof deeltjes van minder dan vijf millimeter. Nog kleinere deeltjes worden vaak nanoplastics genoemd. Ze ontstaan bijvoorbeeld wanneer grotere plastic voorwerpen langzaam uiteenvallen, maar kunnen ook vrijkomen als kleine vezels of deeltjes uit kleding, verpakkingen en andere producten.
We krijgen deze deeltjes voornamelijk binnen via voeding en drinken en door ze in te ademen. Onderzoekers hebben inmiddels microplastics aangetroffen in verschillende menselijke weefsels en lichaamsvloeistoffen.
De recente bevindingen maken duidelijk dat de voortplantingsorganen daarbij geen afgesloten systeem vormen.
Wat zit er rond een eicel?
Een eicel ontwikkelt zich in een follikel in de eierstok. Rond die eicel bevindt zich folliculair vocht. Dit vocht bevat onder meer voedingsstoffen en signaalstoffen die onderdeel zijn van de omgeving waarin de eicel rijpt.
In een onderzoek dat in 2025 werd gepubliceerd, onderzochten wetenschappers folliculair vocht van 18 vrouwen die een vruchtbaarheidsbehandeling ondergingen. In 14 van de 18 monsters – bijna 78 procent – werden microplastics kleiner dan 10 micrometer gevonden. De gemiddelde concentratie bedroeg ongeveer 2.191 deeltjes per milliliter.
Een andere studie die in 2025 werd gepresenteerd tijdens het congres van de European Society of Human Reproduction and Embryology onderzocht folliculair vocht van 29 vrouwen. Daarin werden microplastics gevonden in 69 procent van de monsters. In het onderzoek naar sperma werd in 55 procent van de monsters microplastic aangetroffen.
Dat klinkt alarmerend, maar het is belangrijk om een onderscheid te maken: het aantonen van microplastics is niet hetzelfde als aantonen dat ze de vruchtbaarheid verminderen.
Wat weten we over microplastics in sperma?
Ook bij mannen zijn er inmiddels meerdere aanwijzingen dat microplastics het voortplantingssysteem kunnen bereiken.
Een studie onder 113 mannen in China vond microplastics in alle onderzochte spermamonsters. De onderzoekers identificeren acht verschillende soorten kunststof, waaronder polystyreen, polypropyleen, PET en PTFE. De deelnemers waren doorgaans blootgesteld aan meerdere soorten microplastics.
Opvallend was de relatie met spermakwaliteit. Vooral blootstelling aan PTFE – een kunststof die onder meer wordt gebruikt in anti aanbaklagen – was geassocieerd met bepaalde slechtere spermaparameters.
Maar ook hier geldt: het ging om een observationeel onderzoek. Zo’n onderzoek kan een verband laten zien, maar kan niet bewijzen dat het plastic de oorzaak is van de verminderde spermakwaliteit.
Microplastics zijn zelfs in testisweefsel gevonden
Een ander onderzoek uit 2024 onderzocht 23 menselijke testikels en 47 testikels van honden. In alle onderzochte menselijke en dierlijke monsters werden microplastics aangetroffen. De gemiddelde hoeveelheid in het menselijke weefsel lag ongeveer drie keer hoger dan in de honden monsters.
Dit onderzoek is interessant omdat het laat zien dat microplastics niet alleen in lichaamsvloeistoffen kunnen voorkomen, maar ook daadwerkelijk in voortplantings weefsel kunnen worden aangetroffen.
Toch zijn er belangrijke beperkingen. De menselijke testikels waren afkomstig van overleden personen en de onderzoekers konden daardoor bijvoorbeeld geen directe koppeling maken tussen de hoeveelheid plastic en de daadwerkelijke spermaproductie van die mannen. De auteurs benadrukken dan ook dat verder onderzoek nodig is om mogelijke gezondheidseffecten vast te stellen.
Microplastics in je lichaam betekent niet automatisch schade
Dit is misschien wel de belangrijkste boodschap bij dit onderwerp.
Laboratoriumonderzoek en dierstudies geven aanleiding tot zorgen. Daarin zijn verbanden gevonden met onder meer oxidatieve stress, ontstekingsprocessen, veranderingen in hormoonhuishouding en verstoring van de voortplantingsfunctie.
Bij mensen is het bewijs echter veel minder duidelijk.
De studie naar folliculair vocht uit 2025 vond bijvoorbeeld wel een verband tussen de hoeveelheid microplastics en FSH, een hormoon dat betrokken is bij de ontwikkeling van follikels. Er werd in dat onderzoek echter geen verband gevonden met bevruchtingsresultaten, miskramen of levend geboorten.
Dat maakt de resultaten interessant, maar nog geen reden om te concluderen dat microplastics de oorzaak zijn van vruchtbaarheidsproblemen.
Hoe komen plastic deeltjes bij de eierstokken en testikels?
Microplastics kunnen het lichaam op verschillende manieren bereiken. Via voedsel en drinken kunnen ze worden ingeslikt. Daarnaast kunnen kleine deeltjes en vezels worden ingeademd.
Eenmaal opgenomen kunnen sommige zeer kleine deeltjes vanuit het maag-darmkanaal of de longen verder in het lichaam terechtkomen. De bloedbaan vormt daarbij een mogelijke route naar verschillende organen en weefsels.
Hoe precies microplastics de menselijke voortplantingsorganen bereiken en daar worden verwerkt, is nog onderwerp van onderzoek.
Ook weten wetenschappers nog niet goed hoe lang verschillende soorten deeltjes in het lichaam blijven. De grootte, vorm en chemische samenstelling van een deeltje lijken daarbij belangrijk te zijn.
Kun je je blootstelling aan microplastics verminderen?
Helemaal vermijden is in het dagelijks leven vrijwel onmogelijk. Toch kun je je blootstelling waarschijnlijk op een praktische manier beperken.
Kies vaker voor glas of roestvrij staal
Bewaar eten en drinken waar mogelijk in glazen of roestvrijstalen verpakkingen. Vooral het langdurig verwarmen van voedsel in plastic is een eenvoudige blootstellingsroute die je kunt vermijden.
Gebruik bijvoorbeeld glas of keramiek wanneer je voedsel in de magnetron verwarmt.
Kijk naar je kleding en wasroutine
Synthetische stoffen zoals polyester kunnen tijdens het wassen microvezels afgeven. Je hoeft daarom niet al je kleding weg te doen, maar je kunt wel vaker kiezen voor natuurlijke vezels zoals katoen, linnen of wol.
Een goed wasprogramma en een filter of waszak die microvezels opvangt, kunnen daarnaast helpen om de uitstoot van vezels naar het afvalwater te beperken.
Verminder onnodige verpakkingen
Verse producten die weinig verpakt zijn, kunnen een praktische keuze zijn. Ook helpt het om minder vaak eten langdurig in plastic verpakkingen te bewaren.
Het doel hoeft daarbij niet perfect te zijn. Kleine veranderingen in je dagelijkse omgeving zijn realistischer dan proberen alle plastic uit je leven te verwijderen.
Wat betekent dit uiteindelijk voor je vruchtbaarheid?
De ontdekking van microplastics in sperma en folliculair vocht is wetenschappelijk relevant omdat onderzoekers nu kunnen bestuderen wat deze deeltjes precies doen in de menselijke voortplanting omgeving.
Voorlopig kunnen we nog niet zeggen dat plastic gebruik leidt tot onvruchtbaarheid. Daarvoor zijn grotere en langdurige onderzoeken nodig waarin blootstelling, spermakwaliteit, eicelkwaliteit, zwangerschap en geboorte-uitkomsten met elkaar worden vergeleken.
Wat inmiddels wel duidelijk wordt, is dat microplastics niet alleen een probleem van oceanen en afval zijn. Ze kunnen onze leefomgeving verlaten en uiteindelijk in het menselijk lichaam terechtkomen – zelfs op plaatsen die cruciaal zijn voor het ontstaan van nieuw leven.
Dat is geen reden voor paniek, maar wel een goede reden om deze vorm van blootstelling serieus te blijven onderzoeken. En ondertussen kun je met eenvoudige keuzes de hoeveelheid plastic waarmee je dagelijks in aanraking komt beperken.




