Er zijn delen van het vrouwelijk lichaam waar we nauwelijks over leren. De klieren van Skene zijn daar een opvallend voorbeeld van. Ze bevinden zich rond de uitgang van de urinebuis en spelen waarschijnlijk een rol bij de bescherming van de urinewegen en bij seksuele respons.
Deze kleine klieren worden soms omschreven als de vrouwelijke prostaat. Dat klinkt misschien vreemd, maar er is wel degelijk een biologische verklaring voor die vergelijking. De klieren van Skene zijn namelijk nauw verwant aan weefsel waaruit bij mannen de prostaat ontstaat.
Toch is hun functie bij vrouwen veel minder uitgebreid onderzocht. Juist daarom zijn deze kleine structuren interessant voor wie meer wil begrijpen over vrouwelijke anatomie, seksualiteit en urineweg gezondheid.
Wat zijn de klieren van Skene?
De klieren van Skene zijn kleine kliertjes die zich bevinden rondom het uiteinde van de urinebuis, vlak bij de opening daarvan. Ze worden ook wel para-urethrale klieren genoemd.
Hoewel ze anatomisch klein zijn, maken ze deel uit van een gebied waarin verschillende functies samenkomen. De urinebuis heeft uiteraard een belangrijke rol bij het uitscheiden van urine, maar het gebied rond de urinebuis bevat ook zenuwen, bloedvaten en klierweefsel die betrokken zijn bij seksuele prikkeling.
De klieren zijn niet bij iedere vrouw op precies dezelfde manier ontwikkeld. Ook kunnen hun omvang en ligging variëren. Daardoor is het lastig om één universele beschrijving te geven van hoe ze bij iedere vrouw functioneren.
Waarom worden ze de vrouwelijke prostaat genoemd?
De vergelijking met de prostaat bij mannen komt niet zomaar uit de lucht vallen.
Tijdens de embryonale ontwikkeling ontstaan de mannelijke prostaat en de vrouwelijke klieren van Skene uit overeenkomstig embryonaal weefsel. Onder invloed van verschillende hormonale signalen ontwikkelt dit weefsel zich bij mannen en vrouwen vervolgens anders.
De klieren van Skene bevatten bovendien prostaat-specifiek antigeen, beter bekend als PSA. Dat is een enzym dat ook door de mannelijke prostaat wordt geproduceerd.
De term ‘vrouwelijke prostaat’ is daarom vooral een anatomische en biologische vergelijking. Het betekent niet dat vrouwen een prostaat hebben die precies hetzelfde functioneert als die van mannen.
De klieren van Skene en je urinewegen
De ligging van de klieren maakt hun mogelijke rol bij de gezondheid van de urinewegen bijzonder interessant.
De urinebuis is een relatief korte verbinding tussen de blaas en de buitenwereld. Daardoor kunnen bacteriën gemakkelijker opstijgen richting de blaas. Dat is een van de redenen waarom urineweginfecties bij vrouwen relatief vaak voorkomen.
De klieren van Skene scheiden vocht af rond de urinebuis. Dat vocht bevat onder andere stoffen die mogelijk bijdragen aan de lokale bescherming van het gebied.
Dat betekent overigens niet dat de klieren urineweginfecties kunnen voorkomen of behandelen. Een urineweginfectie heeft medische aandacht nodig wanneer klachten ontstaan zoals een branderig gevoel bij het plassen, vaak kleine beetjes plassen, pijn of bloed in de urine.
Wat gebeurt er tijdens seksuele opwinding?
De klieren van Skene kunnen ook reageren op seksuele stimulatie.
Tijdens opwinding neemt de doorbloeding van het genitale gebied toe. Verschillende weefsels zwellen licht op en de activiteit van klieren kan veranderen. Ook de klieren rond de urinebuis kunnen hierbij betrokken zijn.
Bij sommige vrouwen komt tijdens seksuele stimulatie vocht vrij via de urinebuis. Dit verschijnsel wordt vaak vrouwelijke ejaculatie genoemd.
Het is belangrijk om daarbij onderscheid te maken tussen vrouwelijke ejaculatie en wat in de volksmond vaak ‘squirten’ wordt genoemd. Die termen worden regelmatig door elkaar gebruikt, terwijl onderzoekers verschillende soorten vocht en verschillende mechanismen beschrijven.
Vrouwelijke ejaculatie verwijst meestal naar een relatief kleine hoeveelheid melkachtig of witachtig vocht dat vanuit de para-urethrale klieren afkomstig kan zijn. Bij squirten gaat het doorgaans om een veel grotere hoeveelheid helderder vocht, waarbij onderzoek erop wijst dat de blaas hierbij een belangrijke bron kan zijn.
Niet iedere vrouw ervaart dit. En het ontbreken ervan zegt niets over de kwaliteit van een orgasme of seksuele beleving.
Wat zit er in het vocht van deze klieren?
Onderzoek naar het vocht van de klieren van Skene heeft onder andere de aanwezigheid van PSA aangetoond. Dat enzym is een belangrijk aanknopingspunt voor de vergelijking met de mannelijke prostaat.
Daarnaast kunnen verschillende elektrolyten en andere stoffen aanwezig zijn. De precieze samenstelling kan echter variëren en is afhankelijk van verschillende factoren.
Ook daarom is voorzichtigheid belangrijk wanneer wordt beweerd dat één specifieke vloeistof altijd uit één specifieke klier afkomstig is. Het vocht dat tijdens seksuele activiteit vrijkomt, kan uit meerdere bronnen bestaan.
De vrouwelijke anatomie is bovendien geen volledig afgesloten systeem waarin ieder lichaamsvocht een duidelijke oorsprong heeft. Urine, vaginale afscheiding en kliersecreties kunnen in bepaalde situaties met elkaar vermengd raken.
Waarom weten we hier zo weinig over?
Dat is misschien wel het meest interessante onderdeel van dit verhaal.
Vrouwelijke seksuele anatomie is lange tijd minder uitgebreid onderzocht dan mannelijke anatomie. Daardoor zijn bepaalde structuren pas relatief laat nauwkeuriger beschreven en onderzocht.
De klieren van Skene zijn daarvan een goed voorbeeld. Ze zijn al lange tijd bekend in de anatomie, maar veel vragen over hun precieze functies, variatie tussen vrouwen en mogelijke medische betekenis zijn nog niet volledig beantwoord.
Dat geldt ook voor vrouwelijke ejaculatie. Het verschijnsel bestaat, maar de mechanismen erachter zijn complexer dan sommige populaire verklaringen doen vermoeden.
Een klein anatomisch detail met grote betekenis
Het ontdekken van zulke structuren verandert niet automatisch alles wat we over het vrouwelijk lichaam weten. Wel laat het zien hoe belangrijk het is om vrouwelijke anatomie niet uitsluitend te bekijken vanuit zwangerschap, menstruatie of voortplanting.
Het gebied rond de urinebuis heeft meerdere functies en bevat veel verschillende soorten weefsel. Seksuele respons, urineweg functie, zenuwactiviteit en kliersecretie kunnen daar samenkomen.
Meer kennis hierover kan bovendien helpen om lichamelijke klachten beter te begrijpen en om seksualiteit realistischer te bespreken.
Je lichaam hoeft niet mysterieus te blijven
De klieren van Skene zijn klein en onopvallend, maar ze herinneren ons aan iets belangrijks: het vrouwelijk lichaam is veel complexer dan de basisplaatjes uit een biologieles vaak laten zien.
De klieren spelen waarschijnlijk een rol bij de lokale bescherming van de urinebuis en kunnen betrokken zijn bij seksuele respons en vrouwelijke ejaculatie. Tegelijkertijd weten wetenschappers nog niet alles over hun functie.
Juist dat laatste is waardevol om te onthouden. Goede gezondheidsinformatie betekent niet dat we voor ieder lichaam verschijnsel meteen een definitieve verklaring hebben. Soms betekent wetenschap ook erkennen wat nog onderzocht moet worden.
De volgende keer dat je iets hoort over de ‘vrouwelijke prostaat’, gaat het dus niet om een verborgen orgaan dat jarenlang voor je is verzwegen. Het gaat om een klein maar fascinerend onderdeel van de vrouwelijke anatomie dat langzaam beter wordt begrepen.
