Je menstruatie wordt ineens onvoorspelbaar. Je slaapt slechter, wordt soms zonder duidelijke reden prikkelbaar en merkt dat je concentratie niet meer is wat die was. Misschien krijg je opvliegers, hartkloppingen of pijnlijke gewrichten. En ondertussen vraag je je af: wat gebeurt er met mij?
Voor veel vrouwen is het antwoord de perimenopauze – de overgangsfase waarin het lichaam zich voorbereidt op de menopauze. Toch herkennen veel vrouwen deze periode pas achteraf.
De perimenopauze begint meestal ergens rond het midden van de veertig, maar kan eerder beginnen. De duur verschilt sterk per vrouw en kan meerdere jaren beslaan.
Wat is de perimenopauze precies?
Menopauze en perimenopauze zijn niet hetzelfde. De menopauze wordt officieel vastgesteld wanneer je twaalf maanden achter elkaar niet hebt gemenstrueerd, zonder een andere verklaring zoals hormonale anticonceptie. De perimenopauze is de periode die daaraan voorafgaat, waarin menstruaties en hormoonspiegels steeds veranderlijker worden.
Je kunt de menopauze zien als een duidelijk moment. De perimenopauze is juist een overgangsperiode. En die verloopt zelden in een rechte lijn.
De ene maand kun je je prima voelen, terwijl je enkele weken later ineens slecht slaapt, emotioneler bent of meerdere klachten tegelijk ervaart. Dat wisselende karakter maakt deze fase soms zo verwarrend.
Wat gebeurt er met je hormonen?
Tijdens de vruchtbare jaren werken hersenen en eierstokken nauw samen. Hormonen uit de hersenen sturen de ontwikkeling van eiblaasjes in de eierstokken aan. Rond de perimenopauze verandert die samenwerking.
De eierstokken reageren minder voorspelbaar op de hormonale signalen. De eisprong kan daardoor minder regelmatig plaatsvinden en de productie van onder meer oestrogeen gaat sterker schommelen.
Het gaat dus niet simpelweg om een geleidelijke daling van oestrogeen. Juist de fluctuaties kunnen voor opvallende veranderingen zorgen.
Perimenopauze: de menstruatie verandert vaak als eerste
Een van de eerste signalen is meestal een verandering in je menstruatiepatroon.
Een cyclus die jarenlang redelijk voorspelbaar was, kan ineens korter of langer worden. Soms blijft een menstruatie een maand weg om daarna weer terug te keren. Ook de hoeveelheid bloedverlies kan veranderen – van veel lichter tot juist opvallend hevig.
Dat betekent niet automatisch dat iedere verandering door de perimenopauze komt. Zeker bij zeer hevig of ongewoon bloedverlies is het verstandig om dit met een arts te bespreken.
Opvliegers en nachtelijk zweten
Opvliegers behoren tot de bekendste overgangsklachten, maar ze kunnen behoorlijk onverwacht verschijnen.
Plotseling voelt je gezicht, hals of borst warm aan. Je kunt gaan zweten, blozen of hartkloppingen krijgen. Een opvlieger duurt meestal enkele minuten, maar de ervaring kan intens zijn. Ook ’s nachts kunnen zulke warmte aanvallen optreden.
De hypothalamus in de hersenen speelt een belangrijke rol bij de temperatuurregeling van het lichaam. Veranderingen in de hormonale omgeving tijdens de menopauzale transitie kunnen deze temperatuurregeling beïnvloeden.
Nachtelijk zweten kan vervolgens je slaap verstoren. En een slechte nacht is meestal niet het probleem – weken of maanden van onderbroken slaap kunnen wel degelijk doorwerken op energie, stemming en concentratie.
Waarom voel je je soms emotioneel anders?
Prikkelbaarheid, angst, somberheid of sterke stemmingswisselingen kunnen eveneens voorkomen tijdens de perimenopauze.
Dat betekent niet dat iedere emotionele verandering door hormonen wordt veroorzaakt. Slaaptekort, stress en de omstandigheden in iemands leven spelen eveneens een rol. Wel kunnen hormonale veranderingen deze klachten versterken.
Soms herkennen vrouwen zichzelf daardoor tijdelijk minder goed. Niet omdat hun persoonlijkheid verandert, maar omdat verschillende lichamelijke factoren tegelijk kunnen samenkomen.
Brain fog: waarom vergeet je ineens waarvoor je naar de keuken liep?
Een ander veelbesproken verschijnsel is de zogenoemde brain fog. Je zoekt naar een woord, kunt je minder goed concentreren of loopt een kamer binnen zonder nog te weten waarom.
Geheugen- en concentratieproblemen komen inderdaad voor tijdens de perimenopauze. Ze kunnen bovendien erger aanvoelen wanneer je slecht slaapt, veel stress ervaart of vermoeid bent.
Dat kan behoorlijk onzeker maken. Toch betekent een periode van vergeetachtigheid niet automatisch dat er sprake is van een ernstige neurologische aandoening.
Bij veel vrouwen veranderen deze klachten weer naarmate de hormonale overgang verder vordert en andere factoren, zoals slaap, verbeteren. Aanhoudende of ernstige cognitieve klachten verdienen uiteraard medische beoordeling.
Je lichaam doet meer dan alleen je cyclus veranderen
De perimenopauze beperkt zich niet tot de menstruatie.
Sommige vrouwen krijgen last van gewrichts- en spierpijn, hoofdpijn, hartkloppingen, veranderingen van de huid of een andere verdeling van lichaamsvet. Ook vaginale droogheid, irritatie en ongemak tijdens seks kunnen ontstaan. Daarnaast kunnen veranderingen in de urinewegen optreden.
Ook je libido kan veranderen. Bij de ene vrouw neemt het seksuele verlangen af, terwijl een andere vrouw juist meer zin in seks krijgt. Er bestaat dus geen universeel ‘perimenopauze profiel’.
Dat is misschien wel een van de belangrijkste dingen om te weten: er is niet één manier waarop de overgang eruitziet.
Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?
Je hoeft klachten niet simpelweg te accepteren omdat ze bij de leeftijd zouden horen.
Wanneer symptomen je slaap, werk, relaties of dagelijks functioneren beïnvloeden, kun je ze met je huisarts of een andere zorgprofessional bespreken. Er bestaan verschillende behandelmogelijkheden, waaronder hormonale en niet-hormonale behandelingen. Welke optie geschikt is, hangt af van je klachten, gezondheid en persoonlijke situatie.
Ook extreem hevig of veranderd bloedverlies verdient aandacht. En wanneer je twaalf maanden niet meer hebt gemenstrueerd en daarna opnieuw vaginaal bloedverlies krijgt, moet dat altijd worden nagekeken.
De perimenopauze is geen ziekte, maar ook geen kleinigheid
De perimenopauze is een natuurlijke fase van het leven, maar dat maakt de klachten niet minder echt.
Het kan voelen alsof je lichaam plotseling andere regels hanteert. Je cyclus verandert, je slaap wordt kwetsbaarder en klachten kunnen komen en gaan. Juist dat onvoorspelbare karakter maakt het belangrijk om te begrijpen wat er biologisch gebeurt.
Kennis kan daarbij een groot verschil maken. Als je weet dat veranderingen in menstruatie, slaap, stemming, temperatuurregeling, concentratie en seksualiteit met de menopauzale overgang kunnen samenhangen, voelt een deel van die ervaring vaak minder raadselachtig.
De perimenopauze is geen persoonlijke mislukking en je hoeft je er ook niet alleen doorheen te worstelen. Het is een lichamelijke overgang – en er is hulp beschikbaar wanneer de klachten je leven beginnen over te nemen.
