Een vape zonder nicotine klinkt op het eerste gezicht als een eenvoudige oplossing: wel de damp, smaak en het ritueel, maar niet de verslavende stof. Toch is nicotine maar één onderdeel van wat er bij vapen wordt ingeademd. Ook een nicotinevrije vape verwarmt een vloeistof en produceert een aerosol met onder meer propyleenglycol, plantaardige glycerine, smaakstoffen en andere chemische verbindingen. De vraag is daarom niet alleen hoeveel nicotine erin zit, maar vooral wat er verder in de longen terechtkomt.
Dat onderscheid wordt steeds belangrijker nu nicotinevrije vapes, ook wel zero-nicotine vapes of shisha-pennen genoemd, zichtbaarder worden.
Waarom nicotinevrije vapes aantrekkelijk zijn
De aantrekkingskracht is begrijpelijk. Voor sommige gebruikers is het vooral het gedrag rond vapen dat aanspreekt: iets in de hand hebben, inhaleren, uitblazen en een bepaalde smaak ervaren. Zonder nicotine lijkt dat ritueel minder riskant.
Ook voor mensen die proberen te stoppen met nicotine kan een nicotinevrije vape aantrekkelijk lijken als tussenstap. Het idee is eenvoudig: eerst de nicotine eruit, daarna eventueel ook het vapen zelf.
Maar dat betekent niet automatisch dat nicotinevrij hetzelfde is als onschadelijk.
Onderzoek naar jongeren laat bovendien zien dat nicotinevrij vapen geen nieuw verschijnsel is. In een longitudinale Noorse studie onder 2.018 jongeren rapporteerde een groot deel van de jonge vapers het gebruik van nicotinevrije e-sigaretten. De onderzoekers zagen bovendien dat een deel later overstapte naar vapen met nicotine, hoewel de meerderheid uiteindelijk stopte met vapen.
Wat zit er eigenlijk in een nicotinevrije vape?
Een nicotinevrije vape bevat geen nicotine – tenminste, wanneer het product correct is samengesteld en geëtiketteerd.
De vloeistof bestaat doorgaans uit stoffen zoals propyleenglycol en plantaardige glycerine, aangevuld met smaakstoffen. Door verhitting ontstaat geen onschuldige waterdamp, maar een aerosol die diep kan worden ingeademd.
De Wereldgezondheidsorganisatie benadrukt dat e-liquids, met of zonder nicotine, additieven, smaakstoffen en andere stoffen kunnen bevatten die schadelijk zijn voor de gezondheid. Bovendien zijn er producten aangetroffen die als nicotinevrij werden verkocht maar toch nicotine bevatten.
Dat laatste is vooral relevant bij goedkope of illegale producten. Een etiket alleen geeft dus niet altijd volledige zekerheid over de samenstelling.
Nicotinevrij betekent niet risicovrij
De wetenschap naar specifiek nicotinevrije vapes staat nog relatief vroeg. Dat is belangrijk om eerlijk te benoemen: er zijn nog onvoldoende langlopende studies om precies te kunnen zeggen wat jarenlang dagelijks gebruik doet.
Toch zijn er inmiddels aanwijzingen dat het lichaam ook zonder nicotine kan reageren op de ingeademde aerosol.
Een systematische review uit 2025 onderzocht specifiek de cardiovasculaire effecten van nicotinevrije e-sigaretten. De negen geïncludeerde studies wezen onder meer op acute veranderingen in de vaatfunctie, oxidatieve stress en tijdelijke effecten op bloeddruk en vaatstijfheid. De auteurs benadrukken tegelijkertijd dat de langetermijngevolgen nog onzeker zijn.
Ook een andere systematische review uit 2025 keek naar het maag-darmstelsel. Het meeste onderzoek was experimenteel, bijvoorbeeld met cellen of dieren, en slechts zeer beperkt uitgevoerd bij mensen. Toch werden onder andere ontstekingsreacties, veranderingen in celciabiliteit en verstoring van processen rond het microbioom beschreven. De onderzoekers concluderen dat meer goed langlopend onderzoek nodig is.
Dat betekent niet dat iedere trek van een nicotinevrije vape direct schade veroorzaakt. Het betekent wel dat “zonder nicotine” geen wetenschappelijk bewijs is voor “zonder gezondheidsrisico”.
Een belangrijk verschil: nicotine eruit halen
Nicotine zelf is sterk verslavend en heeft duidelijke effecten op het zenuwstelsel en het cardiovasculaire systeem. Een nicotinevrije vape neemt dat specifieke probleem weg.
Voor iemand die al rookt of nicotine gebruikt, kan het daarom vanuit harm reduction perspectief relevant zijn om onderscheid te maken tussen een nicotinehoudend en een nicotinevrij product. Maar voor iemand die helemaal geen nicotine gebruikt, ligt de afweging anders.
Voor een niet-roker levert beginnen met nicotine vrij vapen geen gezondheidsvoordeel op.
Er wordt immers een inhalatie gewoonte geïntroduceerd zonder dat daar het stoppen met sigaretten tegenover staat.
Dat verschil wordt soms vergeten wanneer nicotinevrije vapes worden gepresenteerd als een soort wellness product.
Mini-case: “Ik wilde alleen van de nicotine af”
Stel: iemand gebruikt dagelijks een vape met nicotine en wil stoppen. De overstap naar een nicotinevrije variant kan het nicotine gedeelte van de afhankelijkheid verminderen.
Maar het gedrag blijft bestaan. De vape blijft binnen handbereik, het moment van inhaleren blijft gekoppeld aan koffie, autorijden, stress of een pauze en het brein blijft het ritueel herkennen.
Dat hoeft geen probleem te zijn, maar het kan het moeilijker maken om uiteindelijk ook het vape-gedrag los te laten.
Een andere persoon gebruikt helemaal geen nicotine en begint af en toe met een nicotinevrije vape “omdat het lekker smaakt”. Daar is het uitgangspunt anders: er wordt geen verslaving afgebouwd, maar een nieuwe gewoonte aangeleerd.
En hoe zit het met de Nederlandse regels?
In Nederland vallen ook vapes zonder nicotine onder regels. De overheid noemt nicotinevrije vapes expliciet als shisha-pennen en stelt dat daarvoor dezelfde eisen gelden als voor andere vapes. Ze mogen bijvoorbeeld niet aan jongeren onder de 18 jaar worden verkocht. Ook geldt het rookverbod op plaatsen waar dat van toepassing is voor vapes zonder nicotine.
Sinds 1 januari 2024 is bovendien de verkoop van veel smaakjesvapes verboden. Toch blijkt uit onderzoek van het Trimbos-instituut dat smaakjes nog steeds veel worden gebruikt door jongeren die vapen. In de Jongerenmonitor 2025 gaf 85% van de ondervraagde jongeren die maandelijks vapen aan weleens een vape met een smaakje te hebben gebruikt.
Dat laat zien waarom de discussie over nicotinevrije vapes niet alleen over nicotine gaat. Smaak, vormgeving, toegankelijkheid en het sociale ritueel spelen eveneens een rol.
Wanneer is nicotinevrij wél een logische stap?
Voor iemand die rookt of nicotine gebruikt en bewust probeert af te bouwen, kan nicotinevrij vapen onderdeel zijn van een tijdelijke strategie. Het belangrijkste is dan dat het een tussenstap blijft en niet ongemerkt verandert in jarenlang dagelijks gebruik.
Praktisch helpt het om vooraf een eindpunt te bepalen:
- bepaal waarom je nicotinevrij wilt gaan;
- maak onderscheid tussen nicotinebehoefte en het vape-ritueel;
- beperk de momenten waarop je vapet;
- bouw vervolgens ook het inhaleren zelf af;
- gebruik stress niet automatisch als reden om opnieuw vaker te vapen;
- Kies liever voor bewezen ondersteuning bij stoppen wanneer nicotineafhankelijkheid een probleem is.
Voor een niet-roker is de conclusie eenvoudiger: begin er liever niet aan.
De echte verschuiving gaat dus niet alleen over nicotine
De opkomst van nicotinevrije vapes past in een bredere ontwikkeling waarin vapen steeds minder uitsluitend wordt gezien als een nicotine product. Het kan ook worden verkocht als smaakervaring, sociaal ritueel of alternatief voor roken.
Daar zit precies de nuance.
Nicotinevrij kan een belangrijk verschil maken voor de verslavende werking van een vape. Maar de aerosol zelf verdwijnt niet. De onzekerheid over langdurige blootstelling evenmin.
Wie nicotine uit een vape haalt, haalt dus een risicofactor weg – niet automatisch alle andere.
De verstandigste vraag is daarom niet alleen: zit er nicotine in? Maar ook: waarom inhaleer ik dit eigenlijk, en wat krijg ik ervoor terug?
Bronnen en wetenschappelijke basis
Dit artikel is gebaseerd op recente informatie van de Wereldgezondheidsorganisatie, de Nederlandse overheid en het Trimbos-instituut, aangevuld met systematische reviews en longitudinaal onderzoek naar nicotinevrije e-sigaretten. De huidige wetenschappelijke literatuur ondersteunt voorzichtigheid, maar geeft nog geen definitief beeld van de langetermijneffecten van nicotinevrij vapen.
