Je krijgt wat je nodig hebt, niet wat je wil

Werken met opstellingen is werken met wat zich aandient.

Opstellingen, in de volksmond bekend onder de naam familie-opstellingen, zijn een vorm van energetisch werk. Of anders gezegd: systemisch werk. Een paar jaar geleden zag je het nog niet zoveel, de laatste paar maanden raakt het steeds meer bekend. Ook werd er een paar weken geleden nog een gratis “challenge” inzake systemisch werk georganiseerd. Kortom: het wint langzaam terrein. En gelukkig maar, want het werken met opstellingen geeft inzicht in (onbewuste) patronen, waardoor je weer nieuwe stappen kunt zetten!

Wat is het?
Een opstelling is een ideaal middel om datgene wat je nu bezighoudt verder te onderzoeken. Of je nu een vraag hebt, inzicht wil krijgen in een patroon of een verlangen wil onderzoeken. Door gebruik te maken van representanten (mensen die kunnen worden gevraagd om bepaalde personen uit jouw systeem te representeren of die een waarde of iets anders abstracts voorstellen) tijdens de opstelling krijg je een ruimtelijke voorstelling van jouw situatie. De opstelling geeft inzicht zodat je een volgende stap kunt zetten.

Praktijkvoorbeeld 1:
Zonder voorinformatie en zonder woorden te gebruiken, stelden de representanten precies de situatie op zoals deze was

De vraaginbrenger worstelde met zijn huidige gezin. Ondanks de scheiding was daar een goed contact met de ex-partner. Alleen liep de communicatie met de kinderen nog niet optimaal. En daar wilde de vraaginbrenger meer inzicht in: wat is de volgende stap? De representanten kregen te horen wie zij representeerden (alleen een naam) en wisten verder niets. Zij werden uitgenodigd een plek in te nemen en te voelen, te waarnemen wat daar gebeurde ook in interactie met de anderen. Zonder dat ze het wisten, lieten ze precies zien hoe de situatie was. En wist de vraaginbrenger wat zijn onbewuste patroon was en wat hij daaraan kon veranderen.

Welke vragen kun je opstellen?
Alle vragen kun je opstellen! Een legio opties zijn er. Een aantal voorbeelden:
• Je hebt een dieperliggend verlangen, een wens, een droom. Wat is de volgende stap om je droom te bereiken?
• Je denkt nog aan zaken die speelden in je gezin van herkomst, die je graag verder wil onderzoeken. Wat geeft het systeem jou hierover terug?
• Je ervaart allerlei emoties. Je voelt echter dat deze emoties niet van jou zijn. Aan welke kant van het systeem (moederskant of vaderskant) horen deze emoties wel thuis?
• Je hebt een samengesteld gezin. Kinderen van je partner, een kind van jullie samen? Wat is jouw rol en plek in dit gezin?
• Merk je dat je veel “in je hoofd” leeft en weinig besluiten neemt op basis van je gevoel (hart en/ of buik)? En schuurt dat? In een opstelling kunnen beiden worden opgesteld.
• Wil je onderzoeken waar je energie van krijgt, wat jouw passie is?
• Wat maakt dat je elke keer weer dezelfde “fout” maakt? Bijvoorbeeld in het contact met directe collega’s, je leidinggevende, vrienden en/ of familie.

En nog veel meer is mogelijk! Een opstelling kan zowel concreet als abstract zijn. Betrekking hebben op het verleden, zelfs op voorouders, en kan spelen in het hier & nu. Ook kan een opstelling delen van jezelf weergeven, bijvoorbeeld handig bij trauma om te ontdekken wat het gezonde, het trauma en het overlevingsdeel is. Meer informatie over trauma en opstellingen (consternaties) vind je o.a. op de website van Ien van der Pol.

Praktijk voorbeeld 2:
Zoekend naar verbinding met haar moeder, bracht haar de verbindende factor


De vraaginbrenger zocht haar hele leven naar verbinding, echt contact, met haar moeder. De vraaginbrenger voelde zich het buitenbeentje in het gezin. Waar dat precies vandaan kwam, geen idee. Feit was dat de vraaginbrenger voelde “nu stokt het bij mij”, er is beweging nodig. In de opstelling werd zichtbaar dat tussen moeder en vraaginbrenger inderdaad weinig verbinding was. Vervolgens werden de zussen opgesteld. Een voor een. Ook het zusje dat negen maanden voor de geboorte van de vraaginbrenger was overleden. Op dat moment stroomde de energie. Was er ineens verbinding tussen de gezinsleden. Door dit zusje niet haar plek te geven, was de ordening verstoord. Het zusje zorgde juist voor verbinding!

Wat is het resultaat van een opstelling?
• Je krijgt inzichten over jouw rol en plek in het systeem t.a.v. anderen en/ of de situatie.
• Je weet wat jouw (onbewuste) patronen zijn, zodat je hier bewust mee aan de slag kan.
• Je bent in staat om kleine veranderingen & vernieuwingen aan te brengen in je leven.

Soms ben je niet alleen vraaginbrenger maar fungeer je als representant in de opstelling van een ander of je krijgt de kans de opstelling te observeren. Weet dan ook dat je in deze rollen geraakt kunt worden, door de vraag van de ander, in een thema van jou. Wat levert jou dat op:
• Je leert jezelf beter kennen door als representant op te treden in de opstelling van een ander. Want wat maakt dat de vraaginbrenger nu net jou kiest?.
• Je leert te luisteren naar je gevoel, want als representant kun je niet anders dan te acteren op basis van je gevoel.
• Je krijgt (onbewust) suggesties aangereikt als observator die je helpen om een stap verder te zetten in jouw thema.

Dus ga er vanuit dat als je geen vraag inbrengt, bijvoorbeeld bij een Opstellingsavond, je zeker met nieuwe inzichten thuis komt! Vergeet niet dat je als vraaginbrenger verantwoordelijk bent voor je eigen proces, dus pak die kans.

Je krijgt wat je nodig hebt
Vooraf kun je bedenken, als vraaginbrenger, hoe een opstelling zal verlopen. Je hebt je vraag paraat, wellicht al voorbereid met je begeleider. En stiekem ben je al bezig geweest, op basis van je eigen ervaringen en je huidige leven, om de opstelling vorm te geven. Vervolgens word je gevraagd representanten uit te kiezen voor personen uit je omgeving of voor (abstracte) waarden als leven, dood, huis, verleden, het veld, oermoeder etc. Dan kan het zomaar gebeuren dat representanten anders reageren dan dat jij vooraf had gedacht. Dat ze andere zaken ervaren, waarnemen en voelen. Op dat moment is het voor jou als vraaginbrenger van belang dat je loslaat en je mee laat nemen. Hetgeen de opstelling laat zien is juist datgene wat jij nodig hebt om te transformeren. Het laat zich niet verklaren, het dient zich gewoon aan.

Deze emoties zijn niet van mij. Maar van wie dan wel?
Dat was de vraag die de vraaginbrenger wilde opstellen. Vader en moeder van de vraaginbrenger werden opgesteld. De opstelling liet zien dat vader met een trauma te maken had, maar dat de energie naar moeder leidde. Dit resulteerde in het opstellen van opa en oma (vader en moeder van moeder). En de generatie daarvoor. Hieruit bleek dat moeder ook emoties ervoer die niet van haar waren. In de opstelling werd moeder de kans gegeven de emoties terug te geven aan de oorspronkelijk eigenaar. Dit resulteerde direct in rust bij moeder. Na de opstelling gaf de vraaginbrenger aan dat ze het een mooi toneelstuk vond maar dat ze wist dat vader een grotere rol speelde in het geheel dan uit de opstelling was gebleken.

De ziel heeft tijd nodig
Wie van mening is dat een opstelling een “quick-fix” is, heeft het mis (zie blog). De ziel heeft immers tijd nodig! En naast de ziel is daar ook onze mind, die er wat van vindt. Of van af weet. Of wil analyseren en onderzoeken. En juist die zaken worden zoveel mogelijk afgeraden. Is best lastig als je vraaginbrenger bent want je wil door! En dat kun je onder andere doen door alles te beredeneren. Het gevoel echter, dat je tijdens de opstelling ervoer en onderging, is veel belangijker.

Het advies aan vraaginbrengers is dan ook:
• Deel de inhoud van je opstelling met zo min mogelijk mensen, zodat je niet wordt verleid tot het analyseren van de opstelling (zie blog)
• Wil je delen? Deel dan je opstelling met die persoon waarbij jij je veilig voelt, want er kunnen gevoelige zaken aan bod komen
• Ga met name terug naar het gevoel dat je had tijdens de opstelling: wat voelde je in je lijf? Welke emotie(s) gingen door je heen?
• Om te transformeren is het niet nodig dat je de opstelling deelt met mensen die werden opgesteld tijdens de opstelling. Of om mensen te informeren op wie jouw vraag mede betrekking had. Doordat jij een transformatie doorgaat, verandert automatisch ook iets in de omgeving.
• Geef jezelf de tijd om de opstelling te laten “zakken”.

Zelf doen
Kun je ook een opstelling zelf thuis doen? Jazeker! Het enige wat je daarvoor nodig hebt, is een ruimte, een paar vellen papier, een pen/ stift en tijd. Ohja, een vraag is ook handig 😉

Wat kun je bijvoorbeeld thuis opstellen?
• Denk aan het maken van een keuze: welke opleiding wil ik kiezen? Welke baan mag ik kiezen? Ga ik wel of niet naar het feestje?
• Heb je een conflict of woorden met iemand gehad? Gebruik de opstelling om je eigen aandeel te reflecteren maar ook om inzicht te krijgen in de beweegredenen van de ander.
• Ben je ondernemer en twijfel je welke tarieven je moet hanteren voor je klant? Noteer de opties op een vel papier en ga waarnemen welk tarief het beste voelt.

Het laatste voorbeeld zegt het al: schrijf je opties, je keuzes, de namen van collega’s/ familie of vrienden op een vel papier. En ga voelen! Handig is ook om een extra vel papier te pakken en hierop te schrijven “objectieve waarnemer” (of iets dergelijks) en spreek met jezelf af dat je hierop gaat staan, elke keer dat je een optie, keuze of persoon hebt gevoeld. De objectieve waarnemer voelt niet maar spreekt feiten uit. Deze mag analyseren. Naast het benoemen van de feiten zorgt deze ervoor dat je niet blijft hangen in het gevoel.

Lijkt je dit een beetje spannend? Denk dan aan die reclame van Nike… JUST DO IT! En ga ervaren wat een dergelijke mini-opstelling thuis met je doet.

Wil je je inlezen, dat kan ook
Er zijn best wel wat boeken omtrent systemisch werk beschikbaar. Hier twee voorbeelden:
Vonken van verlangen. Dit boek is afkomstig van opleidingsinstituut Phoenix in Utrecht. Zij behandelen in dit boek de theorie afgewisseld met praktijkvoorbeelden van opstellingen.
De fontein. De auteur vergelijkt jouw plek die je inneemt in je systeem met een fontein. Als je in jouw bak van de fontein staat, dan stroomt het en neem je je plek in. Sta je in de verkeerde bak dan stroomt het water niet. Ze gaat dieper in op welke plekken je (onbewust) kan innemen en vertelt je ook hoe je dat kan oplossen. Het valt of staat met het nemen van je eigen verantwoordelijkheid.

Wil je kennismaken met opstellingen?
Dat kan! Regelmatig worden Opstellingsavonden gehouden. Dit zijn avonden waarop je kennis maakt met opstellingen op een laagdrempelige manier. Kijk eens op de volgende websites:
Sprankelend aan de Slag | Breda e.o.
Alba-Academie | Veldhoven e.o.
Opstellerscollectief | Maarsen e.o.

Wil je een aanbieder in je eigen regio?
Google dan eens op opstellingen of systemisch werk met je plaatsnaam erachter. Wie weet wat dat oplevert!

Bron: Jacqueline van den Bergh
Foto: Anemone123

Related Articles