ADHD, ADD, ASS of gewoon een beelddenker?

ADHD, ADD, ASS of gewoon een beelddenker?
ADHD, ADD, ASS of gewoon een beelddenker?

Als je kind op school niet goed mee kan komen, of ongewenst gedrag vertoond, wordt er al snel gekeken welke diagnose erop geplakt kan worden. We hebben ze in verschillende smaken zoals ADHD, ADD, ASS, TOS en dyslexie. Dyscalculie is wel een diagnose maar daar krijg je dan weer geen hulp voor. Om in aanmerking te komen voor een diagnose moet je wel aan een aantal voorwaarden voldoen en als je niet aan die criteria kunt voldoen, krijg je geen diagnose en dus ook geen (betaalde) hulp. Zo moet je voor de diagnose dyslexie drie keer de laagste score halen anders heb je pech. Geen diagnose en ook geen extra tijd. Op latere leeftijd wordt er meer gekeken naar het soort fouten en kun je alsnog in aanmerking komen voor extra tijd en hulpmiddelen. Niet dat je graag wil dat je kind dyslexie heeft, want dat is een hele lastige aandoening waar je je hele leven lang last van hebt.

Natuurlijk zijn er een aantal kinderen die zeker baat hebben bij deze labels en als het label klopt en de bijbehorende hulp helpt, zit je op de goede weg.

Beelddenkers
Er is echter ook een groep kinderen die wel deze labeltjes krijgt, of dezelfde symptomen laten zien, maar eigenlijk helemaal geen ADHD of ASS hebben. Dit is de groep beelddenkers. Beelddenken is in het onderwijs nog een groot taboe terwijl één op de vijf kinderen in beelden denkt. En één op de vijf volwassenen ook trouwens. Beelddenkers vind je onder alle rassen, alle leeftijden, intelligentieniveaus en genders. Ook onder dieren is dit verschil, maar ook deze verhouding vastgesteld. Je wordt als beelddenker of taaldenker geboren net zoals je met bruine of blauwe ogen geboren wordt. Het één is net zo normaal als het ander en je krijgt het gewoon via je genen door. Geen afwijking dus maar gewoon een andere hersendominantie.

Beelddenkers hebben namelijk een dominante rechterhersenhelft terwijl taaldenkers een dominante linkerhersenhelft hebben. Ik noem dit een links brein en een rechts brein. En in de rechterhersenhelft zitten nu eenmaal andere eigenschappen dan in de linkerhersenhelft.

Waar zit nu het verschil?

  1. Een links brein wil informatie graag opbouwen dus stap voor stap leren. Net zoals een stappenplannetje van de Ikea. Een rechts brein wil graag eerst alle informatie en dan pas kijken welke onderdelen er allemaal zijn.
  2. Een links brein leert door automatiseren terwijl een rechts brein leert door begrijpen.
  3. Bij een links brein gaat denken via woorden en gedachtes in het hoofd terwijl een rechts brein associeert met beelden uit het verleden.
  4. Een links brein leert door het volgen van instructies, herhaling en patronen en een rechts brein volgt de intuïtie en het gevoel.
  5. Een links brein denkt via logica en een rechts brein gaat via het rechtvaardigheidsgevoel.
  6. Een links brein volgt, een rechts brein wil weten waarom hij of zij iets moet doen.

Je ziet dat hier een groot verschil zit in het verwerken van informatie maar ook een groot verschil in beleving. Voor beelddenkers is elke gedachte doorspekt met gevoel. Dat komt omdat zij alles waarnemen en opslaan in hun geheugen. Een beeld dat wordt gezien bevat alles: zien, horen, voelen, ruiken en proeven. Zo wordt het ook opgeslagen in het geheugen en zo komt het dus ook weer terug als je aan de situatie terugdenkt. Daarbij wordt er een sausje van de eigen interpretatie overheen gegoten waarbij het gevoel overheerst.

Volwassen beelddenker
Als volwassen beelddenker zal je jezelf hierin kunnen herkennen maar omdat onze hersenen ontwikkelen heb je als volwassene ook toegang tot de eigenschappen van je andere hersenhelft. Gelukkig maar want we hebben alle eigenschappen even hard nodig. De eigenschappen van je dominante hersenhelft blijven echter wel je basisuitrusting. Kinderen op de basisschool hebben deze luxe nog niet: die moeten het doen met de uitrusting van een links of rechts brein. De meeste beelddenkers zijn creatieve en gevoelige mensen. Vaak zelfs hooggevoelig. Deze hooggevoeligheid is een gegeven dat ook in de volwassen leeftijd nog altijd een grote rol speelt in de beleving van het leven.

Op school
Ons schoolsysteem werkt volgens het systeem dat alle lesstof langzaam opgebouwd wordt. Net alsof je een muurtje metselt. De onderste steen moet eerst goed stevig vastliggen voordat je verder kunt bouwen. Er wordt dus een klein beetje uitleg gegeven en dat stukje informatie wordt herhaald net zolang tot je het geautomatiseerd hebt. Dan gaan we naar het volgende stapje. Kinderen met een hogere intelligentie zullen sneller door het systeem gaan en daar is dan ook differentiatie voor mogelijk. Dezelfde sommen maar dan een stukje moeilijker. Of dezelfde tekst maar moeilijke vragen om te beantwoorden.

Maar de beelddenkers hebben hier een probleem. Doordat de lesstof in kleine brokjes wordt verteld hebben ze geen idee wat de samenhang is en waar de informatie naar leidt. Veel beelddenkers hebben een prima intelligentie en compenseren door zelf een soort logica in het geheel te brengen of alles gewoon uit het hoofd te leren. Maar ze begrijpen niet waar ze mee bezig zijn. Uiteindelijk lopen ze hierop vast. Ze snappen het niet meer en gaan wegdromen. Doordat ze door hun gevoeligheid en hun innerlijk denkproces zichzelf snel de schuld geven, en ze van zichzelf vaak het idee hebben dat ze het zouden moeten kunnen, voelen ze zich dom. Op andere gebieden weten ze dat ze slim genoeg zijn. Waarom lukt het lezen dan niet?

Ik voel mij dom
Zelf weten de kinderen niet waar hun probleem vandaan komt en als de leerkracht geen kennis heeft van beelddenken zal er niet snel ingegrepen worden. Het kind voelt zich ongelukkig maar past zich aan. Veel volwassenen hebben nog steeds het overheersende gevoel zich dom te voelen. Jongens gaan vaak vervelend gedrag vertonen omdat zij nu eenmaal meer beweging nodig hebben en geen woorden hebben om hun gevoel te omschrijven. Ze voelen alleen dat ze niet voldoen aan de eisen maar zien zelf geen andere oplossing. Meiden worden vaak heel stil en meegaand en dromerig. Hier komen we dan weer terug op onze labeltjes.

ADHD
Als jongens uit frustratie druk gedrag gaan vertonen zal al snel de diagnose ADHD om de hoek kijken. De meeste kinderen die inderdaad ADHD hebben zijn over het algemeen jongens maar er zitten zeker ook een aantal meiden tussen. ADHD is een echte aandoening waarbij de dopamine afgifte niet goed verloopt. Het zijn wel bijna allemaal beelddenkers maar andersom mogen we de vergelijking niet zomaar trekken. Niet alle beelddenkers hebben een probleem met de dopamine-toevoer. Toch lijken de gedragingen zodanig op elkaar dat de fout snel gemaakt is.

ASS
Ook ASS komt nogal eens voor als diagnose. Veel beelddenkers hebben door hun gevoeligheid last met grote groepen mensen. Zeker de kinderen met een sterke wil lijken op kinderen met autisme omdat zij heel heftig kunnen reageren op het gedrag van andere mensen en ook zeer rigide kunnen zijn in hun denkbeelden. Toch is er een groot verschil, zeker in de benadering van de oplossing.

Dyslexie
Door de eigenschappen van het rechtse brein hebben veel beelddenkers moeite met het schrijven van letters. Ze hebben nog wel eens een andere denkrichting en denken daarbij van rechts naar links i.p.v. links naar rechts. Ze zijn daardoor constant in de war welke kant ze op moeten werken. Daarbij kunnen ze plaatjes in hun hoofd heel makkelijk visualiseren en omdraaien waardoor er geen vast letterbeeld ontstaat. Hierdoor wordt de vergelijking met dyslexie makkelijk gemaakt. Niet alle kinderen met dyslexie zijn beelddenkers maar veel beelddenkers laten wel symptomen zien van dyslexie. Vandaar dat ook hier makkelijk een foutje binnen kan sluipen.

Omdat de meeste beelddenkers een redelijke tot hoge intelligentie hebben, zullen zij niet snel voldoen aan het criterium drie keer de laagste score halen. Ook als zij geen dyslexie hebben is de extra tijd die ze krijgen met een diagnose wel een uitkomst.

Zolang beelddenken nog niet erkent wordt als een andere manier van denken, zullen deze misdiagnoses gemaakt blijven worden en moeten wij als ouders op blijven letten.

Ben ik of mijn kind een beelddenker?
Heb jij als ouder het idee dat jij of je kind een beelddenker is en dat daar de problemen vandaan komen bekijk dan hieronder de boektrailer of het boek?

Beelddenkers, als kwartjes vallen…
BEELDDENKERS, als kwartjes vallen…
Bijdrage: Natasja Esmeijer
Natasja helpt beelddenkende kinderen in het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en thuiszitters met het leren op hùn manier.