Een menstruatiecyclus laat zich vaak voelen in stemming, energie en huid. Minder zichtbaar is wat er in hetzelfde ritme gebeurt in de vagina en vulva. Terwijl hormonen stijgen en dalen, verandert de zuurgraad, de hoeveelheid vocht, de gevoeligheid en zelfs de samenstelling van het microbioom. Deze subtiele verschuivingen bepalen in hoge mate hoe comfortabel, veerkrachtig en gezond het vaginale milieu blijft.
Onderzoek binnen de gynaecologie en neuro-endocrinologie laat zien dat oestrogeen en progesteron niet alleen invloed hebben op reproductieve functies, maar ook op het lokale immuunsysteem, de slijmvorming en de populatie lactobacillen – de bacteriën die een beschermende zuurmantel creëren. Wie deze patronen kent, begrijpt beter waarom de ene week alles soepel aanvoelt en de andere week eerder irritatie of gevoeligheid ontstaat.
Hormonale schommelingen en hun directe impact
Oestrogeen: opbouw, hydratatie en bescherming
Tijdens de eerste helft van de cyclus neemt oestrogeen langzaam toe. Dit hormoon bevordert een dikkere vaginale wand, stimuleert natuurlijke hydratatie en ondersteunt de groei van lactobacillen. Deze bacteriën produceren melkzuur dat zorgt voor een lage pH-waarde – een omgeving waarin schadelijke bacteriën en schimmels minder kans krijgen.
In deze fase voelen veel mensen meer soepelheid, minder wrijving en een soort ‘natuurlijke balans’. Het slijmvlies is goed doorbloed en veerkrachtiger, waardoor de vagina beter beschermd is tegen micro tears en irritatie.
Progesteron: veranderingen in pH en gevoeligheid
Na de eisprong neemt het progesteron over. Dit hormoon maakt het vaginale milieu iets alkalischer en vermindert de hoeveelheid natuurlijk vocht. Dat kan zich uiten in:
- een droger gevoel
- sneller irritatie of roodheid
- een grotere gevoeligheid voor schimmelinfecties
Hoewel dit niet ongezond is, vraagt het meer aandacht voor zachtheid en verzorging. Het microbioom moet in deze fase harder werken om in balans te blijven.
Wat er echt verandert tijdens elke cyclus week
De folliculaire fase: herstel en opbouw
Direct na de menstruatie herstelt de pH zich relatief snel. Veel mensen ervaren tijdens deze fase hun meest stabiele vaginale gezondheid. Het slijmvlies wordt dikker en de natuurlijke flora rijker aan lactobacillen.
Rond de eisprong: maximale vochtigheid en optimale pH
Het bekende ‘eiwit-slijm’ rond de ovulatie heeft niet alleen een vruchtbaarheidsfunctie. Het is ook een teken dat het microbioom floreert. De pH ligt laag, bescherming is optimaal en de vagina reinigt zichzelf efficiënter.
Luteale fase: schommelingen en kwetsbaarheid
In deze fase – wanneer progesteron stijgt – verandert de samenstelling van het vaginale milieu meetbaar. De hogere pH kan lactobacillen verzwakken, waardoor gisten (zoals Candida) sneller de ruimte krijgen. Sommige mensen merken:
- meer geur verschillen
- dikkere of drogere afscheiding
- een gevoel van zwelling of gevoeligheid
Neurowetenschappelijk onderzoek laat zien dat progesteron ook receptoren in de huid en slijmvliezen beïnvloedt, wat verklaart waarom sommige vrouwen rond deze tijd meer jeuk of irritatie ervaren.
Tijdens de menstruatie: tijdelijke pH-stijging
Menstruatiebloed heeft een hogere pH dan de vagina. Daardoor kan de zuurmantel tijdelijk verstoord raken. In combinatie met menstruatieproducten, wrijving en vocht kan dit leiden tot irritatie of een branderig gevoel.
Meestal herstelt de balans vanzelf zodra de bloeding stopt – maar in deze periode is het microbioom objectief iets kwetsbaarder.
Vaginale gezondheid en de rol van het microbioom
Lactobacillen: de stille beschermers
Lactobacillen vormen een dun laagje dat de vaginawand beschermt tegen schadelijke micro-organismen. Ze produceren melkzuur, waterstofperoxide en bacteriocines – natuurlijke antimicrobiële stoffen. Hun populatie groeit bij hogere oestrogeenspiegels en neemt af bij hoge progesteronspiegels.
Een gezonde balans uit zich in:
- een frisse, zachte geur
- een pH rond 3,8–4,5
- soepelheid zonder droog gevoel
- een egale, niet-jeukende vulvahuid
Wanneer balans verstoord raakt
Schommelingen zijn normaal, maar factoren zoals stress, antibioticagebruik, synthetische onderkleding, agressieve zeep of hormonale anticonceptie kunnen lactobacillen extra onder druk zetten. In periodes waarin progesteron domineert, kan een reeds kwetsbaar microbioom sneller ontregeld raken.
Cyclusbewuste zelfzorg voor je vagina
1. Gebruik je cyclus als kompas
De vaginaregels tijdens een cyclus werken bijna als seizoenen: een periode van bloei, een periode van gevoeligheid en een periode van herstel. Zelfzorg die meebeweegt met deze ritmes voorkomt discomfort.
2. Minder wrijving in de luteale fase
In de tweede cyclushelft helpt het om:
- extra glijmiddel te gebruiken bij seks
- agressieve producten (parfum, zeep, strakke sportkleding) te vermijden
- katoenen ondergoed te dragen voor betere ventilatie
3. Tijdens menstruatie: laat de huid met rust
Warm water, zachte materialen en luchtige kleding geven ruimte aan het microbioom om te herstellen. Vermijd grondige reiniging; de vagina reinigt zichzelf.
4. Ondersteun het microbioom
Voeding rijk aan prebiotica (zoals groenten, peulvruchten, volkoren granen) en probiotica kan indirect bijdragen aan een betere vaginale bacteriële balans. De darm- en vaginale flora communiceren via de zogeheten estroboloom.
5. Let op mentale en hormonale stress
Cortisol beïnvloedt zowel de hormonen als het immuunsysteem. Chronische stress kan zelfs de vaginale pH verhogen. Mindful ademen, regelmatig bewegen en rustmomenten zijn geen luxe; ze ondersteunen directe fysiologische processen.
De link tussen cyclus bewustzijn en lichaam vertrouwen
Kennis over vaginale gezondheid geeft rust. Veel klachten die onzekerheid oproepen – zoals geur verschillen, wisselende vochtigheid of tijdelijk ongemak – blijken natuurlijke gevolgen van hormonale ritmes. Dit perspectief vermindert schaamte en normaliseert variatie.
Daarnaast biedt het een praktische basis: wie begrijpt dat een droger gevoel of meer gevoeligheid voorspelbaar is, kan proactief zorgen voor comfort in plaats van zich zorgen te maken over afwijkingen.
Een reflectie: luisteren naar wat je lichaam steeds opnieuw vertelt
Elke cyclus is een gesprek tussen hormonen, microbiële balans en zenuw gevoeligheid. Door te observeren wat er verandert – niet vanuit controle, maar vanuit nieuwsgierigheid – ontstaat een intieme vorm van lichaamskennis. Een kennis die beschermt, geruststelt en richting geeft.
Een eenvoudige vraag kan hierbij helpen: welke signalen zie of voel ik deze week die passen bij mijn cyclus fase?
Juist die vraag maakt ruimte voor zachtere zorg, meer begrip en een vaginale gezondheid die meebeweegt met het natuurlijke ritme.
