Coeliakie is een chronische auto-immuunziekte waarbij het lichaam heftig reageert op gluten, een eiwit dat voorkomt in tarwe, rogge en gerst. Wanneer iemand met coeliakie gluten eet, beschadigt dit het slijmvlies van de dunne darm. Hierdoor worden voedingsstoffen minder goed opgenomen, wat tot uiteenlopende klachten kan leiden. Omdat de symptomen vaak verschillen per persoon, wordt de aandoening soms pas laat ontdekt. Het vroeg herkennen van de signalen is cruciaal voor je gezondheid en welzijn.
Wat is coeliakie precies?
Coeliakie is geen voedselallergie en ook geen gewone intolerantie. Het is een auto-immuunziekte: het immuunsysteem ziet gluten als een bedreiging en valt daarbij de eigen darmwand aan. Dit veroorzaakt ontstekingen en beschadigt de darmvlokken (kleine uitsteeksels in de dunne darm). Deze darmvlokken zijn nodig om voedingsstoffen op te nemen. Bij beschadiging worden vitamines, mineralen en andere voedingsstoffen onvoldoende geabsorbeerd, met tekorten en klachten tot gevolg.
Ongeveer 1 op de 100 mensen heeft coeliakie, maar veel mensen weten het niet omdat de klachten vaak vaag zijn of lijken op andere aandoeningen.
Veelvoorkomende symptomen bij coeliakie
Coeliakie uit zich niet altijd op dezelfde manier. Sommige mensen hebben vooral darmklachten, anderen kampen vooral met vermoeidheid of huidproblemen. Hieronder een overzicht van de meest voorkomende signalen.
Spijsverteringsklachten
- Chronische diarree of juist hardnekkige verstopping
- Buikpijn, opgeblazen gevoel en krampen
- Winderigheid en misselijkheid
- Vet- of stinkende ontlasting
- Braken, vooral na het eten van glutenbevattende voeding
Algemene gezondheidsklachten
- Onverklaarbare vermoeidheid, ook na voldoende slaap
- Onverklaard gewichtsverlies of moeite om aan te komen
- IJzergebreks anemie (bloedarmoede die vaak terugkomt)
- Tekorten aan vitamines en mineralen (bijvoorbeeld vitamine D, calcium of foliumzuur)
- Verminderde weerstand en sneller ziek worden
Huid- en mondproblemen
- Dermatitis herpetiformis: een hardnekkige, jeukende huiduitslag met blaasjes
- Aften en zweertjes in de mond
- Droge huid of eczeem-achtige klachten
- Verkleuring van tandglazuur of slechte tandontwikkeling bij kinderen
Symptomen bij kinderen
Bij kinderen kan coeliakie zich op een andere manier uiten dan bij volwassenen. Signalen zijn onder meer:
- Slechte groei of achterblijvend gewicht
- Opgezwollen buikje in combinatie met dunne armpjes of beentjes
- Prikkelbaarheid en gedragsproblemen
- Vertraagde puberteit
- Slechte eetlust of juist kieskeurigheid
Minder bekende signalen van coeliakie
Naast de klassieke klachten zijn er ook meer subtiele signalen die vaak over het hoofd worden gezien:
- Botontkalking of osteoporose op jonge leeftijd
- Gewrichtspijn of botpijn
- Onvruchtbaarheid of herhaalde miskramen
- Tintelingen of gevoelloosheid in handen en voeten (neurologische klachten)
- Depressieve gevoelens, stemmingswisselingen of angstklachten
- Hoofdpijn of migraine
Juist omdat de klachten zo uiteenlopen, wordt coeliakie soms pas na jaren ontdekt.
Langetermijngevolgen van onbehandelde coeliakie
Wordt coeliakie niet tijdig vastgesteld en behandeld, dan kan dit leiden tot ernstige complicaties. Denk aan:
- Osteoporose: door een tekort aan calcium en vitamine D.
- Vruchtbaarheidsproblemen: bij zowel mannen als vrouwen.
- Zenuwaandoeningen: zoals perifere neuropathie.
- Verhoogde kans op andere auto-immuunziekten: bijvoorbeeld diabetes type 1 of schildklierproblemen.
- Verhoogd risico op darmkanker: vooral bij mensen die jarenlang onbehandeld gluten blijven eten.
Het is daarom van groot belang om klachten serieus te nemen en medische hulp in te schakelen.
Hoe wordt de diagnose gesteld?
Het stellen van de diagnose verloopt meestal in drie stappen:
- Bloedonderzoek: er wordt gekeken naar specifieke antistoffen die wijzen op coeliakie.
- Darmbiopsie: met een kijkonderzoek (endoscopie) worden kleine stukjes weefsel uit de dunne darm gehaald om onder de microscoop te bekijken. Dit toont of de darmvlokken beschadigd zijn.
- Genetisch onderzoek: sommige mensen laten zich testen op de aanwezigheid van de HLA-DQ2- of HLA-DQ8-genen, die vaak voorkomen bij coeliakie.
Belangrijk: stop nooit met gluten eten voordat de onderzoeken zijn afgerond, want dan kan de uitslag onbetrouwbaar worden.
Behandeling: strikt glutenvrij eten
De enige effectieve behandeling is een levenslang glutenvrij dieet. Dit betekent dat je alle voedingsmiddelen met tarwe, rogge en gerst moet vermijden. In sommige gevallen moet ook haver vermeden worden, tenzij het gegarandeerd glutenvrij is.
Gelukkig zijn er tegenwoordig veel alternatieven beschikbaar, zoals glutenvrij brood, pasta, crackers en snacks. Ook steeds meer restaurants en supermarkten bieden glutenvrije opties.
Praktische tips voor een glutenvrij dieet
- Lees altijd etiketten zorgvuldig; gluten kan verborgen zitten in sauzen, soepen, vleeswaren en snoep.
- Zorg voor aparte snijplanken, broodroosters en keukengerei om kruisbesmetting te voorkomen.
- Maak gebruik van glutenvrije apps of lijsten van erkende patiëntenverenigingen.
- Blijf regelmatig je bloedwaarden controleren bij de huisarts of diëtist.
Leefstijlstrategieën bij coeliakie
Naast het strikt vermijden van gluten zijn er leefstijl strategieën die je helpen om je gezondheid te verbeteren:
- Evenwichtige voeding: zorg voor voldoende vezels, vitamines en mineralen, bijvoorbeeld uit groente, fruit, noten en peulvruchten.
- Supplementen: bij tekorten kan een diëtist supplementen adviseren, zoals vitamine D, ijzer of foliumzuur.
- Hydratatie: voldoende water drinken ondersteunt de spijsvertering.
- Beweging: regelmatige lichaamsbeweging versterkt botten en spieren en helpt vermoeidheid te verminderen.
- Mentale ondersteuning: een glutenvrij dieet kan sociaal en emotioneel uitdagend zijn. Zoek steun bij lotgenoten of praat met een professional.
Veelgestelde vragen over coeliakie
- Kan coeliakie vanzelf verdwijnen?
Nee, coeliakie is een levenslange aandoening. Alleen een strikt glutenvrij dieet kan de klachten onder controle houden. - Kun je een klein beetje gluten eten zonder klachten?
Zelfs kleine hoeveelheden gluten beschadigen de darmen, ook al merk je dat niet direct. Het is dus belangrijk om volledig glutenvrij te eten. - Is coeliakie hetzelfde als glutensensitiviteit?
Nee. Bij glutensensitiviteit reageert iemand op gluten, maar zonder dat de darmen beschadigen. Bij coeliakie is er wél sprake van een auto-immuunreactie. - Kun je coeliakie krijgen op latere leeftijd?
Ja, coeliakie kan op elke leeftijd ontstaan, zelfs bij ouderen die jarenlang zonder problemen gluten hebben gegeten. - Wat is het verschil tussen coeliakie en een tarwe-allergie?
Bij een tarwe-allergie reageert het immuunsysteem op specifieke eiwitten in tarwe. De klachten zijn vaak direct en acuut, zoals huiduitslag of ademhalingsproblemen. Bij coeliakie gaat het om een auto-immuunreactie op gluten, met schade aan de darmwand als gevolg.
Wanneer moet je naar de huisarts?
Heb je meerdere klachten die hierboven genoemd zijn, vooral in combinatie met chronische vermoeidheid, buikklachten of tekorten in je bloedwaarden? Dan is het verstandig om een afspraak te maken met je huisarts. Hoe eerder de diagnose wordt gesteld, hoe sneller je je gezondheid kunt herstellen en verdere schade voorkomt.
