Systemische coaching, familieopstellingen wordt steeds bekender, maar wat is dat nu precies en wat kun je ermee?

Wat is een familieopstelling?
In systemische begeleiding wordt er gekeken naar wat er achter de klacht ofwel symptoom ligt met behulp van het opstellen van het gezin ofwel familie waaruit jij voortkomt. Een systemisch coach begeleidt dit proces en stelt samen met jou, representanten op voor jou en je familie. Jij geeft ieder een plek in de ruimte zoals jij jouw familie beleeft. Het kan ook zonder representanten, dan werkt een begeleider met vloerankers, poppetjes of met een visualisatie.

In een opstelling wordt gekeken welke dynamieken en verstrikkingen er relevant zijn voor de ingebrachte vraag. Er wordt zichtbaar wat er gebeurt in de familie, het systeem. Door coachees wordt deze manier van begeleiden als zeer impactvol ervaren omdat het werkt via de (on)bewuste laag van het gevoel.

Wat is een systeem en systemisch?
We zijn allemaal onderdeel van systemen en groepen. Het begint bij gezin waarin je geboren bent, dat gezin is weer onderdeel van een familie. Wanneer we naar school gaan of gaan werken worden we als individu weer lid van een ander systeem, de school, de organisatie, de vereniging. Ieder lid neemt weer bagage mee van het andere systeem waarvan ze lid zijn. Ieder systeem streeft ernaar volledig zijn. Verstoringen in de ordening of iemand die wordt buitengesloten geeft een blokkade of verstrikking. Herhalende conflicten, overbelasting, ziekteverschijnselen etc. zijn de zichtbare symptomen.

Systemisch werken is een methodiek die waarneemt welk gedrag mensen vertonen in een systeem. Dat gedrag kan ervoor zorgen dat men zelf geen vrije keuze maakt of denkt te hebben waardoor men het leven niet vol uit leeft of het werk met succes kan doen. Diepe (onbewuste) liefde of loyaliteit aan het systeem of personen geven je vitaliteit of blokkeren je.

Systemische begeleiding door middel van familieopstellingen gaat uit van het gedachtengoed van Bert Hellinger, de grondlegger. Het uitgangspunt van Hellinger was dat het scenario of script van het leven sterk wordt bepaald door familiegebeurtenissen. De familie van waaruit jij uit voorkomt, je ouders en grootouders. We zijn onbewust heel trouw en loyaal aan onze geschiedenis. Onze keuzes worden vaak onbewust beïnvloedt door het gezin, de familie van waaruit we voortkomen.

Het verhaal waarin je wordt geboren
In het leven worden we allemaal geboren in een verhaal, het lotsverhaal van onze familie. Hierin zijn allerlei patronen, gebeurtenissen, angsten, overtuigingen en thema’s aanwezig. We doen prettige en minder prettige en soms traumatische ervaringen op. Dit heeft allemaal invloed op jouw ontwikkeling, denken, overtuigingen, voelen en handelen. In deze familie nemen we allen een eigen unieke plek in.

Verstrikkingen en verstoringen in de familie
In onze familie kunnen verstrikkingen en verstoringen zijn waardoor we van plek verschuiven en als kind te veel verantwoordelijkheid, schuld, angst of verdriet dragen. We kunnen teveel voor anderen gaan zorgen en onszelf op de laatste plaats zetten. We kunnen veel meer geven dan we kunnen of willen ontvangen.

Je kunt hierbij denken aan opgroeien in een 1 ouder gezin, waarbij jij de plek inneemt naast 1 van je ouders en te vroeg te veel verantwoordelijkheid ging dragen. Hierdoor kon je geen kind zijn. Of je groeide op in een gezin waar veel ruzie was en jij als kind de bemiddelende rol ging innemen.

Wanneer doe je een opstelling?
De meeste mensen komen in aanraking met familieopstellingen of systemisch coachen wanneer ze vastlopen in het leven door lichamelijke en psychische klachten of wanneer er sprake is van levensvragen en belangrijke keuzes maken.

Wat levert zo’n opstelling op?
Systemische begeleiding levert een opening op naar een grotere persoonlijke vrijheid.

Een opstelling geeft inzichten in de plek die jij inneemt in je gezin van herkomst, waar de verstoringen en verstrikkingen zitten. Hoe dit jouw leven van nu beïnvloedt. Vaak wordt zichtbaar hoe we voor onze ouders bijvoorbeeld; verantwoordelijkheid, schuld verdriet zijn gaan dragen waardoor we onze eigen behoeften naar de achtergrond lieten verdwijnen. Deze onderdrukking die nu aan de oppervlakte komt door symptomen als lichamelijke en psychische klachten komen.

Het verleden veranderen?
Nee, logisch het verleden kunnen we niet veranderen, we hebben te nemen en te eren wat er is. Dat betekent dat het inzicht in het verleden en de acceptatie hiervan een sleutel ligt naar persoonlijke vrijheid om je eigen leven vorm te geven.

Een voorbeeld van systemisch coachen uit de praktijk
Coachee werkte was burn-out geraakt. Ze had veel bereikt met haar doorzettingsvermogen en daadkracht, ze werkte heel hard, niets was haar teveel, dacht ze. Ze vroeg nooit om hulp. Ze nam weinig tot geen tijd voor zichzelf om te rusten en ruimte te nemen. Van huis uit had ze al vroeg geleerd om hard te werken. Ze was het oudste kind in de rij van 3 kinderen. Na het overlijden van haar vader werd er door haar moeder op haar gerekend. Er was geen tijd voor kwetsbaarheid, gevoelens, emoties en rouw. Falen of opgeven was geen optie, totdat ze burn-out raakte.”

Door middel van een familie opstelling werd ze bewust van hoe ze op jonge leeftijd te veel verantwoordelijkheid op zich had genomen door haar vaders plek in te nemen na zijn overlijden. Al jong zorgde zij voor haar moeder en het gezin. Ze herhaalde dit in haar volwassen leven door voor iedereen te zorgen, zichzelf op de laatste plek zette en nooit om hulp vroeg. Dat zij niet had kunnen rusten bij een ander en bij zichzelf, dat ze had geleerd haar gevoelens te onderdrukken, dit hoorde je niet te delen. De prijs die zij nu betaalde voor haar loyaliteit en verantwoordelijkheidsgevoel was een burn- out. Nu als volwassene ging ze eerst leren voor zichzelf te zorgen, meer te genieten.

Herken jij jezelf in het volgende?
• Een heel groot verantwoordelijkheidsgevoel
• Geen grenzen kennen of durven aangeven
• Altijd voor anderen zorgen en in de laatste plaats voor jezelf
• De bemiddelende rol aannemen bij conflicten
• Heel goed je best doen om erkent, gezien en gehoord te worden
• Perfectionisme, het is nooit goed genoeg
• Taken overnemen van anderen
• Veel geven weinig tot niet kunnen ontvangen

Dan kan het behulpzaam zijn eens te kijken naar het verhaal van jouw familie en plek die jij inneemt in het gezin. De plek die jou in het hier nu beïnvloedt en je mogelijk beperkt in je werk, relaties en gezondheid.

Systemische begeleiding wordt tegenwoordig ook veel ingezet in organisaties. Dit zijn immers ook systemen waarin ieder lid zijn of haar eigen bagage meeneemt. Ook in organisaties en teams komen verstrikkingen voor die zich uiten in symptomen als veel verloop, hoog en frequent verzuim, herhaalde conflicten, uitblijven van resultaten.

Karin van den Bos is mental, systemisch coach en mindfulnesstrainer te Vlaardingen.
Zij werkt samen met het team van De Bewustzijnsfabriek te Capelle a/d IJssel. Zij verzorgen coaching, training en opleidingen waarbij ze gebruik maken van het systemisch gedachtengoed.