Hooggevoeligheid is één van de vijf pijlers van de denkwereld van het rechtse, beelddenkende brein. Naast beelden, associëren, begrip en een groot rechtvaardigheidsgevoel is hooggevoeligheid de sluitsteen van het denkproces. Het zit door elke gedachte en elke herinnering verweven. Als je als beelddenker een situatie waarneemt, bouw je in je hoofd een plaatje op waarin alles samenkomt: beeld, geluid, geur, smaak en bovenal gevoel. Het is niet zo dat in een hooggevoelig brein de zintuigen beter werken, die werken gewoon hetzelfde, maar de hersenen verwerken de prikkels intenser.

Hersengebieden
Er zijn een aantal hersengebieden die intensiever werken waardoor een hooggevoelig brein meer meekrijgt van zijn omgeving:

  • De Amygdala en de Hippocampus vormen samen ons emotiecentrum. De Amygdala onthoudt de emotie van een situatie en de Hippocampus de context. Bij kinderen met ADHD of ASS of mensen die gestrest zijn, werkt de Hippocampus niet zo goed waardoor de emoties de overhand krijgen. Beweging kan ervoor zorgen dat de Hippocampus zijn werk beter doet. Daarom is het ook fijn om te bewegen tijdens een gesprek, zo krijgen de emoties niet de kans de overhand te krijgen.
  • De Spiegelneuronen: Spiegelneuronen zorgen ervoor dat wij leren van onze omgeving en dat wij kunnen anticiperen op situaties. Ook spiegelneuronen werken extra goed in een rechts brein. De informatie van de spiegelneuronen wordt door de hersenen als sociaal bestempeld en krijgt als zodanig voorrang boven andere informatie. Bij een autistisch brein werkt de stempelautomaat van de sociale informatie niet waardoor de informatie net zo belangrijk is als andere informatie. Hierdoor is het voor iemand met autisme lastig om gezichtsuitdrukkingen en andere lichaamstaal te duiden.

Hooggevoelig denkproces
Doordat er continue rekening gehouden wordt met anderen en het gevoel door al je gedachten verweven zit is het denkproces van een beelddenker totaal anders dan van een taaldenker.
Een taaldenker (links brein) ervaart hooggevoeligheid voornamelijk als:

  • Emotionele gevoeligheid, je moet huilen bij een zielige film of als je gevoelige muziek hoort
  • of fysieke gevoeligheid: Je hebt wel eens last van kriebelende kleding of een felle lamp.

Voor beelddenkers is de gevoeligheid een onderdeel van het gehele denkproces. Zodra een beelddenker een nieuwe situatie onder ogen komt wordt er direct geassocieerd met herinneringen uit het verleden, en we weten, dat gaat gepaard met gevoel. Er wordt vervolgens bedacht wat de beste actie zou zijn in het belang van de groep en na het uitvoeren van de actie wordt er kritisch afgerekend met de gevolgen. Heb ik het wel goed gedaan, kon het niet beter, wat vinden ze ervan? Dit interne denkproces heeft een volwassen taaldenker ook maar alleen bij enkele situaties en met minder gevoel. Voor een beelddenker is het er altijd en overal.


Wat is hooggevoeligheid voor een beelddenker?

Voor een beelddenker is hooggevoeligheid veel meer dan gevoelig reageren op situaties.

  • Het is het intenser ervaren van: smaken, geuren, aanraking, lichtjes, geluiden, structuren van eten, zand op je handen, een natte broek die schuurt.
  • Gevoelig zijn voor de sfeer in een ruimte, gevoel van anderen overnemen, het leed van anderen aantrekken en van de natuur, de kindertjes in Afrika, mensen in oorlogsgebieden.
  • Nieuwe situaties eerst moeten uitvoelen of het wel veilig is, alle details waarnemen en eerst moeten verwerken, uitjes spannend vinden omdat je niet weet wat er gaat gebeuren, grote veranderingen eng vinden.
  • Wennen bij bezoek, zelfs bij opa en oma, onecht gedrag van mensen doorzien, niet in het middelpunt willen staan.

Niet begrijpen:
Omdat deze twee denkwerelden totaal verschillend zijn is het begrijpelijk dat je niet in de gaten hebt hoe de ander denkt. Zeg nou zelf, had jij er al eens over nagedacht dat iemand anders wel eens een hele andere manier van denken zou kunnen hebben? Dat geldt voor de taaldenkers maar zeker ook voor de beelddenkers. Door alle beelden en het gevoelige denkproces raakt een rechts brein snel vol en heeft regelmatig ontlading nodig. Een links brein heeft geen last van beelden en kritische gedachten en raakt dus lang niet zo snel vol en kan de hele dag doorgaan. Logisch dat je dan denkt: ‘stel je niet zo aan, nog even volhouden’, terwijl het rechtse brein op knappen staat en niet begrijpt dat een taaldenker het zo lang kan volhouden. Andersom: als je met een beelddenker in gesprek raakt word je ervan overtuigd dat zij wel iets kunnen doen aan jouw volle hoofd, welk volle hoofd? Dat is voor hen dan weer onbegrijpelijk.

Therapie:
Vandaar dat therapieën als:

  • Massage
  • Essentiële oliën
  • Aroma Touch
  • Reiki
  • Mindfulness

Vooral geschikt zijn voor mensen met een rechts brein. Zij kunnen daar intens van genieten en daarbij volledig gelukkig zijn. Aan een links brein is dat vaak niet besteedt. Een links brein ervaart niet de ontspanning en de intense geuren en gevoel van ontspanning omdat het dat minder nodig heeft. Dat is een van de voordelen van een rechts brein: je bent gevoelig voor slechte omstandigheden maar kan juist extra profiteren van goede omstandigheden. Je hele belevingswereld is rijker, de goede en de minder goede kant op.

Je bent hooggevoelig vanaf het allereerste begin
Moeders van hooggevoelige kinderen zullen het beamen: vanaf het allereerste moment dat een baby op de wereld is, is het al gevoelig of niet. De eerste dagen zal een niet-gevoelige baby alle bezoek en knuffels gewoon accepteren terwijl een gevoelige baby last heeft van alle veranderingen, wisselende gezichten en alle geluiden en kleuren om hem heen. Het ligt dan ook al vanaf de conceptie vast dat jouw kindje een beelddenker, en dus hooggevoelig, is. Geen probleem, als je het maar weet. Als je zelf als moeder, of vader, hooggevoelig bent zul je de gevoeligheid herkennen en als vanzelf de omstandigheden voor je baby aanpassen. Ben je zelf niet hooggevoelig dan is dat een stuk lastiger omdat jij niet oppikt dat jouw baby zoveel huilt omdat het last heeft van alle geluiden, niet lekker zittende kleding en het verstoorde dagritme.

Hooggevoelig op school
Als je als kind naar school gaat kan je je behoorlijk onbegrepen voelen. De andere kinderen kunnen heel hard zijn en jij, als gevoelig persoontje, snapt niet dat ze dat zomaar kunnen zeggen of doen. Je leeft mee als je vriendinnetje een standje krijgt of als er iemand een zieke vader heeft. Jij bent diegene die opkomt voor het jongetje dat gepest wordt. Maar jij voelt je ook aan de kant gezet als je beste vriendinnetje na schooltijd ineens besluit om met een ander kind af te spreken terwijl jullie allang een afspraakje hadden. Zo zijn er allemaal kleine voorvalletjes die je steeds weer opnieuw naar beneden trekken.

Moeite met lezen en rekenen
Veel beelddenkers hebben door hun andere manier van denken, en dus andere manier van leren, moeite met het leren lezen en rekenen. Een rechts brein leert op begrip terwijl een links brein automatiseert. Ons hele schoolsysteem is ingericht op oefenleren en veel minder op begripsleren waardoor het rechtse brein niet goed bediend wordt. Als kind weet je dit natuurlijk niet en door je kritische denkproces zoek je de fout bij jezelf. Als je een redelijk hoog intelligentieniveau hebt kun je je gewoon aanpassen en kun je compenseren zodat je nog best aardig mee kan komen. Ondertussen voel je je wel een beetje dom omdat de rest het veel gemakkelijker heeft.

Continue onder stress
Door dat steeds weer aanpassen en compenseren kan het zijn dat je als hooggevoelig kind steeds onder hoogspanning staat. Door de stress gaat de hippocampus minder goed werken en krijgen de emoties steeds meer de overhand. In het begin kun je dat nog wel hebben maar op een gegeven moment loopt de emmer over. Dat kan zich uitten in hoofdpijn of buikpijn maar ook in vervelend gedrag. Zeker jongens laten vaak gressief gedrag zien wat dan niet gelinkt wordt aan hooggevoeligheid. Het gedrag strookt niet met de onderliggende oorzaak. Dit stresssysteem dat steeds onder druk staat kan uiteindelijk uitmonden in PTSS (post traumatisch stresssyndroom) en ervoor zorgen dat een kind permanent thuis komt te zitten of op de lange termijn allerlei ziektes ontwikkeld. Tijdig ingrijpen dus als je merkt dat je kind te vaak op de tenen loopt.

En dan de pubers
Pubers hebben het al zwaar maar als hooggevoelige puber komt er nog een tandje bovenop. Waar andere kinderen juist alle remmingen loslaten zie jij steeds meer de verschillen. Waar jij sociaal gezien het iedereen naar de zin wil maken zijn andere pubers vaak onbesuisd en ondoordacht. De verhoudingen komen dan ook op scherp te staan en menig hooggevoelige puber krijgt het dan ook heel zwaar. Voordeel van deze leeftijd is wel dat je met hen in gesprek kan gaan wat ze bezighoudt en als je hen erop wijst dat zij een heel ander denkproces hebben dan staan ze hier wel open voor en kunnen heel veel voorvallen uit het verleden ineens begrijpen en een plaatsje geven.

Volwassen hooggevoelige mensen
Hoe ouder je wordt, hoe beter je jezelf kent en hoe beter je rekening met jezelf kunt houden. Zorg ervoor dat je werk kiest dat past bij jouw gevoeligheid. Het heeft geen zin om van jezelf te verlangen dat je het moet kunnen omdat de rest het ook kan. Iedereen is anders en heeft andere talenten. Jij bent diegene die zorgzaam kan zijn en opkomt voor die ene collega. Dat is heel waardevol. Maar neem jezelf in acht want talloze hooggevoelige medemensen zijn jou voorgegaan in een burn-out of depressie. Door goed voor jezelf te zorgen en je grenzen te bewaken, kun jij een heel rijk leven hebben zonder dat je bezwijkt onder de druk van het alledaagse bestaan.

Bijdrage: Natasja Meijer
Natasja helpt beelddenkende kinderen in het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en thuiszitters met het leren op hùn manier.